Polskie Radio

Polskie Radio S.A.
Ilustracja
Państwo  Polska
Siedziba Warszawa
Adres al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa[1]
Data założenia 18 sierpnia 1925
Forma prawna jednoosobowa spółka Skarbu Państwa
Prezes Agnieszka Kamińska
Przewodniczący Rady Nadzorczej Janusz Niedziela
Nr KRS 0000017753
Dane finansowe
Kapitał zakładowy 8 366 300 [2]
brak współrzędnych
Strona internetowa
Siedziba Polskiego Radia przy al. Niepodległości 77/85 w Warszawie
Sygnał Polskiego Radia nadawany od lat 20. XX wieku

Polskie Radio (PR) – jednoosobowa spółka Skarbu Państwa z siedzibą w Warszawie, której celem działalności jest wypełnianie zadań radiofonii publicznej w Polsce[2].

Zadaniem Polskiego Radia jest nadawanie audycji radiowych o zasięgu ogólnokrajowym i międzynarodowym. Funkcjonuje także 17 spółek regionalnych Polskiego Radia, które nie są podległe Polskiemu Radiu S.A.

Historia Polskiego Radia[edytuj | edytuj kod]

Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod]

Zasięg rozgłośni Polskiego Radia (stan na 31 sierpnia 1939)
Ulotka z lat 30. zachęcająca do abonamentu radiowego

Pierwsza audycja radiowa została nadana z rozgłośni Polskiego Towarzystwa Radiotechnicznego w Warszawie 1 lutego 1925 na falach średnich (385 m)[3] ze studia w Warszawie przy ul. Narbutta 25[4]. Był to program próbny oraz eksperyment techniczny, który poprzedził oficjalne powstanie 18 sierpnia 1925 „Polskiego Radia” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością[3]. Założycielami stacji byli Zygmunt Chamiec i Tadeusz Sułowski. Spółka miała monopolistyczną koncesję na nadawanie programu radiowego na terenie całej Polski[3].

24 lutego 1925 prasa warszawska zaczęła drukować programy radiowe[5]. Polskie Radio rozpoczęło regularną emisję 18 kwietnia 1926 o godz. 17.45, słowami: Halo, halo Polskie Radio Warszawa, fale 480[3], wypowiedzianymi przez jego pierwszą spikerkę Halinę Sztompkównę. Pierwszą audycję poświęcono muzyce Fryderyka Chopina. Siedziba Polskiego Radia mieściła się w budynku Towarzystwa Kredytowego Ziemiańskiego przy ul. Kredytowej, a sygnał nadawano za pomocą anteny zlokalizowanej przy ul. Narbutta 29. W 1927 audycje nadawano z fortu przy ul. Racławickiej, gdzie na dwóch 75-metrowych masztach rozpięto 130-metrową antenę. W 1929 rozgłośnia przeniosła się do nowego studia przy ul. Zielnej 25.

W 1927 Polskie Radio pierwsze na świecie rozpoczęło międzynarodową wymianę programów. W 1929 udzielono Polskiemu Radiu nową koncesję. W maju 1931 powstała stacja nadawcza w Raszynie o mocy 120 kW – ówcześnie najsilniejsza w Europie, która pokrywała swoim zasięgiem około 90% powierzchni ówczesnej Polski. Między dwoma masztami wysokimi na 200 m rozpięto tam antenę o długości 280 m.

W początkowym okresie działalności program radiowy był nadawany jedynie przez kilka wieczornych godzin. W drugiej połowie lat 30 XX w. był nadawany już przez cały dzień, od 6.15 rano do północy. Większość czasu antenowego zajmowała muzyka. Polskie Radio utrzymywało własne chóry, zespoły kameralne i orkiestry. Najsłynniejsza była Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Warszawie (obecnie Narodowa Orkiestra Symfoniczna Polskiego Radia w Katowicach) pod dyrekcją Grzegorza Fitelberga[6].

Na konferencji w Lucernie 19 czerwca 1933 Polsce przyznano częstotliwości (obowiązywały od 15 stycznia 1934)[7]:

  1. Warszawa I – 230 kHz – 120 kW
  2. Wilno – 536 kHz – 16 kW
  3. Katowice – 758 kHz – 12 kW
  4. Lwów – 795 kHz – 16 kW
  5. Poznań – 868 kHz – 1,7 kW
  6. Pińsk – 1339 kHz – 5 kW
  7. Łódź – 1348 kHz – 1,7 kW
  8. Kraków – 1366 kHz – 1,7 kW
  9. Toruń – 1366 kHz – 2 kW
  10. Warszawa II – 1384 kHz – 2 kW

Na konferencji w Montreux 15 kwietnia 1939 Polsce przyznano częstotliwości (powinny obowiązywać od 4 marca 1940)[8]:

  1. Warszawa I – 223,5 kHz – 300 kW
  2. Łuck – 422 kHz – 20 kW
  3. Wilno – 534 kHz – 50 kW
  4. Baranowicze – 652 kHz – 50 kW
  5. Katowice – 852 kHz – 50 kW
  6. Lwów – 907 kHz – 50 kW
  7. Poznań – 970 kHz – 50 kW
  8. Toruń – 1150 kHz – 24 kW
  9. Kraków – 1168 kHz – 10 kW
  10. Kielce – 1465 kHz – 10 kW
  11. Lublin – 1465 kHz – 10 kW
  12. Stanisławów – 1465 kHz – 10 kW
  13. Białystok – 1483 kHz – 10 kW
  14. Gdynia – 1483 kHz – 10 kW
  15. Łódź – 1483 kHz – 10 kW
  16. Brześć nad Bugiem – 1546 kHz – 10 kW
  17. Warszawa II – 1546 kHz – 10 kW
  18. Głębokie – 1546 kHz – 10 kW

Ogółem Polskie Radio zatrudniało w 1939 około 1200 pracowników w całej Polsce. Majątek firmy według bilansu na 1 kwietnia 1939 wynosił ponad 23 mln zł. Roczne wpływy Polskiego Radia dochodziły do ponad 20 mln złotych, z czego w większości z opłat abonamentowych. Liczbę abonentów szacowano w latach 1935–1939 na 1,1 miliona[9][10].

Polskie stacje radiowe – stan na 31 sierpnia 1939
Nazwa Uruchomiona Moc w chwili uruchomienia
(kW)
Częstotliwość
(kHz)
Moc
(kW)
Zasięg
(km)
Uwagi
długofalowe
Warszawa I 18 kwietnia 1926 1,2 225 120 300
średniofalowe
Kraków 15 lutego 1927 1,8 1022 1,7 ?
Poznań 24 kwietnia 1927 1,5 868 16 ?
Katowice 4 grudnia 1927 12 758 12 45
Wilno 15 stycznia 1928 0,5 536 50 140
Lwów 15 stycznia 1930 1,5 795 50 100
Łódź 2 lutego 1930 1,5 1339 1,7 ?
Toruń 15 stycznia 1935 24 968 24 60
Warszawa II 1 marca 1937 10 1384 10 45
Baranowicze 1 lipca 1938 50 520 50 120 Na skali skrót „Baranow”
Łuck

424 50
Tylko próby
krótkofalowe
Niepokalanów

2
Pasmo 41 m
6 stacji Ministerstwa PiT


31 Moc łączna
Wóz transmisyjny używany w PR od 1939
Maszty radiowe Polskiego Radia na terenie Fortu Mokotów
Przedwojenny budynek Polskiego Radia przy ul. Zielnej 25 w Warszawie
Ulotka reklamująca radio, lata 30. XX w.

W okresie międzywojennym zaczął się okres mocnego rozwoju radiofonii w kraju, i została rozpoczęta produkcja polskich odbiorników radiowych[3]. Polskie Radio reprezentowało nowoczesny i wysoki poziom artystyczny. Radio przyciągało umysły i talenty: pisarzy, dyrygentów i aktorów[3]. Pracownikami i współpracownikami radia byli: Jan Parandowski, Janusz Korczak, Zenon Kosidowski, Jerzy Szaniawski, Jarosław Iwaszkiewicz, Maria Dąbrowska, Maria Kuncewiczowa, Grzegorz Fitelberg, Zdzisław Górzyński, Władysław Szpilman, Stefan Jaracz, Aleksander Zelwerowicz[3].

II wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

6 września 1939 została zrujnowana stacja nadawcza w Raszynie, ale 7 września zaczęła nadawać Warszawa II, utworzona na dyspozycję dowódcy obrony Warszawy gen. Waleriana Czumy i cywilnego komendanta stolicy prezydenta Stefana Starzyńskiego[3]. Stacją kierował dyrektor muzyczny Polskiego Radia Edmund Rudnicki[3]. Warszawa II nadawała przemowy Stefana Starzyńskiego, dostarczała wiadomości ze świata, aktualizowała wiedzę słuchaczy na temat wydarzeń stolicy i ogłaszała alarmy lotnicze[3].

30 września władze nazistowskie przejęły rozgłośnię, skonfiskowały odbiorniki i zakazały Polakom słuchania radia[3].

1 października 1939 Polskie Radio przeszło do działalności tajnej[3].

Okres powojenny[edytuj | edytuj kod]

Magnetofony wykorzystywane w PR od 1949

Powojenna historia Polskiego Radia rozpoczęła się 11 sierpnia 1944 od działalności tymczasowej rozgłośni nazywanej „Pszczółką” nadającej z bocznicy kolejowej w Lublinie[3][11]. Wszystkie urządzenia były darem rządu ZSRR[11]. W lutym 1945 Polskie Radio rozpoczęło nadawanie z kamienicy przy ul. Targowej 63[12]. Stamtąd przeniosło się w Al. Ujazdowskie 31[13].

22 listopada 1944, na mocy dekretu PKWN, stworzono Przedsiębiorstwo Państwowe „Polskie Radio”[3]. Majątek przeznaczony na działalność radia wyodrębniono z ogólnego majątku Skarbu Państwa[14]. Pierwsze powojenne miesiące i lata to okres odbudowy zniszczonych rozgłośni i uruchamianie nowych na Ziemiach Zachodnich.

W 1946 postanowiono zrekonstruować radiostację Warszawa II o mocy 10 kW[3].

W 1948 Polskie Radio zostało zmodyfikowane w Centralny Urząd Radiofonii, a następnie w Komitet ds. Radiofonii „Polskie Radio”; jako centralny organ administracji państwowej podlegało prezesowi Rady Ministrów[3].

Od 3 października 1949 nadawane były przez Polskie Radio dwa programy na całą Polskę[3].

W latach 50. Polskie Radio doświadczyło intensywnego okresu rozwoju merytorycznego i technicznego[3].

W 1956 po raz pierwszy zgłoszono polski dokument radiowy do konkursu Prix Italia[15]. Był to reportaż Jerzego Janickiego i Stanisława Ziembickiego pt. Opowieść o mariackim hejnale[15].

1 listopada 1957 zaczęło funkcjonować Studio Eksperymentalne – jedna z kilku na świecie pracowni dźwięku, muzyki elektronicznej, działająca dla kompozytorów, radia, telewizji i filmu[3].

1 marca 1958 zaczął nadawać Program III, początkowo odbierany tylko w Warszawie; dopiero od 1962 stał się programem nadawanym na całą Polskę. „Trójka” zaproponowała odmienny model niż pozostałe dwa kanały, jej adresatami stali się w szczególności studenci[3].

W 1959 po raz pierwszy polska audycja zdobyła nagrodę w konkursie Prix Italia[16]. Była to opera radiowa „Neffru”, autorstwa Zbigniewa Kopalki i Zbigniewa Wiszniewskiego[16].

W lipcu 1961 nadano pierwszą próbną audycję stereofoniczną.

W latach 60. nastąpiła rozbudowa powieści radiowej, programów dla młodzieży oraz reportażu literackiego. Na początku 1966 zaczęto nadawać programy nocne (muzyka, serwis informacyjny itd.), a w 1973 programy całodobowe[3].

W 1974 został zbudowany najwyższy na świecie maszt – o wysokości 646 metrów – i nadajnik o mocy 2000 kW w Konstantynowie koło Gąbina[3]. Polskiego Radia można było słuchać w całej Europie, w Afryce Północnej, na Wschodzie i na terytorium ówczesnego Związku Radzieckiego[3].

W latach 70. powstały nowe audycje emitowane na żywo: „Lato z Radiem” (od 1971), „Sygnały dnia” (od 1973), „Cztery Pory Roku”[3]. Autorami audycji byli: Sławomir Szof, Tadeusz Sznuk, Tadeusz Cichomski, Lesław Nowak, Antoni Mielniczuk i inni[3].

2 stycznia 1976 zaczął nadawać Program IV – stacja o charakterze edukacyjnym[3].

W sierpniu 1991 zawalił się maszt radiowy w Konstantynowie. Zastąpiono go, zmodernizowaną w 1992, rozgłośnią w Raszynie[3].

29 grudnia 1992 Sejm uchwalił „Ustawę o radiofonii i telewizji”[17]: zdecydowano o podziale Państwowej Jednostki Organizacyjnej „Polskie Radio i Telewizja” na dziewiętnaście niezależnych spółek:

  • Telewizja Polska S.A.;
  • Polskie Radio S.A., nadające programy ogólnopolskie;
  • 17 spółek regionalnych Polskiego Radia.

Konsekwencją Ustawy było powstanie Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji[17].

31 grudnia 1993 Polskie Radio stało się spółką akcyjną Skarbu Państwa: do rejestru handlowego w Sądzie Rejonowym dla miasta stołecznego Warszawy wpisano Spółkę Skarbu Państwa „Polskie Radio S.A.”[17].

W 1994 została powołana Informacyjna Agencja Radiowa (IAR), Centrum Kultury Ludowej przy Programie II Polskiego Radia S.A. oraz Polskie Radio Bis – następca Programu IV[3]. Polskie Radio S.A. w tym samym roku dołączyło do Europejskiej Unii Radiowej (EBU)[3].

Radiowe Centrum Nadawcze o mocy 1000 kW zostało oddane do użytku 4 września 1999 w Solcu Kujawskim[3]. W uroczystościach otwarcia udział wzięli m.in. Aleksander Kwaśniewskiprezydent RP oraz kardynał Józef Glempprymas Polski[3].

3 lipca 2001 powołano Audytorium 17 – spółkę, której udziałowcami jest 17 Rozgłośni Regionalnych Polskiego Radia[18].

28 września 2005, z okazji osiemdziesięciolecia istnienia, Polskie Radio otrzymało Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”[19]. W tym samym roku zostało uhonorowane Nagrodą Miasta Stołecznego Warszawy[20].

26 maja 2008 Polskie Radio Bis przekształcono w Polskie Radio Euro, by po ponad dwóch latach, 2 sierpnia 2010, powrócić do pierwszej nazwy Polskie Radio Program IV.

30 lipca 2009 o godzinie 18:00 wyłączono nadajnik w Raszynie, nadający Radio Parlament na częstotliwości 198 kHz, ze względów finansowych Polskiego Radia.

Pod koniec lipca 2010 uruchomiono, z okazji 85-lecia, stronę internetową moje.polskieradio.pl[21]. 17 grudnia 2010 w Teatrze Polskim w Warszawie odbyła się gala „mojepolskieradio.pl”, będąca zwieńczeniem obchodów 85-lecia Polskiego Radia[22]. Gwiazdą specjalną wydarzenia był brytyjski muzyk Sting, który wystąpił wspólnie z Polską Orkiestrą Radiową pod dyrekcją Adama Sztaby[22]. Współorganizatorem wydarzenia był Program Drugi Telewizji Polskiej (TVP2)[22].

27 grudnia 2010 uruchomiono informacyjny kanał internetowy Polskie Radio 24[23]. Według danych podawanych rok po jego starcie, wśród wszystkich kanałów znajdujących się w serwisie moje.polskieradio.pl, Polskie Radio 24 zajmowało piąte miejsce pod względem słuchalności, tuż za głównymi antenami Polskiego Radia[23].

18 stycznia 2011 o godzinie 23:00 rozpoczęto regularny przekaz Radia na Wizji[24].

25 września 2011 odbyło się uroczyste otwarcie nowego studia koncertowego imienia Władysława Szpilmana[25]. Pianista ten związany był z Polskim Radiem od 1935[25]. Był ostatnią osobą, która przed przerwą związaną z II wojną światową grała na żywo w Polskim Radiu – ostatni koncert odbył się 23 września 1939[25].

Radio współpracuje z klasami dziennikarskimi XXI Liceum Ogólnokształcącego im. Hugona Kołłątaja w Warszawie.

16 listopada 2012 instytucja została wyróżniona Złotym Medalem „Za zasługi dla obronności kraju” przez Ministra ON Tomasza Siemoniaka[26].

1 października 2013 Polskie Radio zaczęło nadawać swój program także w technologii DAB+[27]. Emisję cyfrową, obejmujacą swoim sygnałem Warszawę i Katowice, rozpoczęły: Jedynka, Dwójka, Trójka, Czwórka, Polskie Radio dla Zagranicy, Polskie Radio RDC, Radio Katowice, a także dotychczas nadające tylko w Internecie informacyjne Polskie Radio 24 oraz nowe muzyczne Polskie Radio Rytm[28][29].

1 września 2016 roku Polskie Radio 24 zastąpiło Czwórkę na falach UKF, zyskując tytuł Programu IV Polskiego Radia[30].

9 listopada 2017 roku wyłączono transmisję Polskiego Radia Rytm w DAB+, od 11 listopada 2017 na zwolnionym miejscu nadaje Polskie Radio Chopin[31].

Polskie Radio jest współorganizatorem Konkursu „Książka Historyczna Roku”[32].

Ogólnopolskie rozgłośnie Polskiego Radia[edytuj | edytuj kod]

Stacje nadające naziemnie[edytuj | edytuj kod]

Analogowo i w DAB+[edytuj | edytuj kod]

  • Polskie Radio Program I – emisja na falach długich 225 kHz, nadajniki UKF pokrywają ok. 94% kraju
  • Polskie Radio Program II – nadajniki UKF pokrywają ok. 60% kraju.
  • Polskie Radio Program III – nadajniki UKF pokrywają ok. 94% kraju.
  • Polskie Radio 24 (nadaje analogowo jako Program IV) – nadajniki UKF pokrywają ok. 17% kraju.
  • Polskie Radio dla Zagranicy (określana także jako Program V) – nazwa zbiorcza kilku kanałów z audycjami w językach obcych. Wybrane programy nadawane są falach UKF lub krótkich między innymi w Stanach Zjednoczonych, Indiach, Irlandii, Australii, Wielkiej Brytanii, Litwie czy na Ukrainie, w Polsce odbiór cyfrowy.

Wyłącznie w DAB+[edytuj | edytuj kod]

Sygnał DAB+ pokrywa około 28% powierzchni kraju i 49% jego ludności.

Stacje nadające przez Internet[edytuj | edytuj kod]

Wszystkie rozgłośnie Polskiego Radia dostępne są w Internecie. Obok standardowych programów funkcjonuje również kilkadziesiąt specjalnych stacji tematycznych, nadawanych w ramach serwisu moje.polskieradio.pl.

Przekazy wideo[