Paul Newman

Ten artykuł dotyczy aktora. Zobacz też: inne osoby o tym nazwisku.
Paul Newman
Ilustracja
Paul Newman (1958)
Imię i nazwisko Paul Leonard Newman
Data i miejsce urodzenia 26 stycznia 1925
Shaker Heights
Data i miejsce śmierci 26 września 2008
Westport
Zawód aktor, reżyser, producent filmowy, kierowca wyścigowy, przedsiębiorca, filantrop, działacz społeczny
Współmałżonek Jackie Witte
(1949–1958; rozwód)
Joanne Woodward
(1958–2008; jego śmierć)
Lata aktywności 1951-2008
Odznaczenia

Navy Good Conduct Medal American Campaign Medal Asiatic-Pacific Campaign Medal Medal Zwycięstwa II Wojny Światowej
Strona internetowa
Strzelec-radiotelegrafista Paul Newman, 1944

Paul Leonard Newman[1][2] (ur. 26 stycznia 1925 w Shaker Heights, zm. 26 września 2008 w Westport[3]) – amerykański aktor filmowy i dubbingowy, reżyser, producent filmowy, kierowca wyścigowy, przedsiębiorca, filantrop i działacz społeczny.

Laureat Oscara dla najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w filmie Kolor pieniędzy (1987)[4] w reż. Martina Scorsese. Rok wcześniej (1986) otrzymał honorowego Oscara za całokształt twórczości. Ponadto był 8 razy nominowany do tej nagrody – za pierwszoplanowe role w filmach: Kotka na gorącym blaszanym dachu (1958), Bilardzista (1961), Hud, syn farmera (1963), Nieugięty Luke (1967), Bez złych intencji (1981), Werdykt (1982), Naiwniak (1994) i raz za drugoplanową rolę w filmie Droga do zatracenia (2002)[5].

Czterokrotny mistrz USA w wyścigach samochodowych, w 1979 na drugim miejscu w wyścigu Le Mans[6].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w Shaker Heights w Ohio, na przedmieściach Cleveland. Był najmłodszym dzieckiem Theresy (z domu Terézia Fecková; zm. 1982) i Arthura Sigmunda Newmana (zm. 1950), właściciela sklepu ze sprzętem sportowym. Jego matka pochodziła ze Słowacji z miejscowości Ptičie, a ojciec był potomkiem żydowskich emigrantów z Węgier i Polski[7][8].

W Shaker Heights High School brał udział w przedstawieniach teatralnych, wyróżniał się także w drużynach piłki nożnej i koszykówki oraz wśród pływaków[9]. Otrzymał stypendium sportowe i podjął naukę w Kenyon College[10] w Gambier w Ohio na kierunku ekonomia.

W latach 1943–1945 (podczas II wojny światowej) służył jako strzelec-radiotelegrafista w US Naval Air Corps[11]. Miał zostać pilotem, ale nie ukończył szkolenia ze względu na daltonizm.

Kariera[edytuj | edytuj kod]

W latach 1951-52 uczęszczał do Yale Drama School w New Haven[11], pracując jednocześnie w nowojorskiej telewizji i ucząc się w Actors Studio. Przyciągnął uwagę krytyków debiutem na Broadwayu w przedstawieniu Picnic (1953)[12]. Na początku kariery był często mylony ze szczupłym wówczas Marlonem Brando[13]. Newman twierdził, że w co najmniej 500 notesach z autografami wpisał: „Z najlepszymi życzeniami od Marlona Brando”.

Po raz pierwszy pojawił się na dużym ekranie w filmie Srebrny kielich (1954), epizodzie biblijnym. Był tak zażenowany swoim ekranowym debiutem w tym historycznym fresku, że na łamach „Variety” zamieścił ogłoszenie, w którym przepraszał za swój występ. Jednak pozytywne recenzje otrzymał dopiero za rolę boksera Rocky’ego Graziano w obrazie Między linami ringu.

W latach 70. (na długo przed Tajemnicą Brokeback Mountain) był sprawcą medialnej burzy, kiedy wyraził chęć zagrania głównej roli w adaptacji bestsellerowej powieści The Front Runner, opowiadającej o homoseksualnej miłości między trenerem drużyny a zawodnikiem. Film nigdy nie powstał.

Jego wielkim hobby były wyścigi samochodowe. Zainteresował się nimi po występie w filmie z 1969 – Zwycięstwo. Swój pierwszy profesjonalny wyścig zaliczył w 1972 i do końca życia nie wydał oficjalnego komunikatu o zakończeniu kariery sportowej. W 1979 ukończył 24-godzinny wyścig LeMans na drugiej pozycji. W 1995 uzyskał trzecie miejsce w klasyfikacji generalnej, a pierwsze w swojej klasie w 24-godzinnym wyścigu w Daytonie[14]. Był też współwłaścicielem zespołu wyścigowego Newman/Haas Racing.

Kiedy wybuchła afera Watergate, okazało się, że Newman figurował na słynnej liście wrogów Nixona (Richard Nixon's Enemies List).

Dwukrotnie zagrał role, w których miał pierwotnie wystąpić James Dean (nie doszło do tego z powodu przedwczesnej śmierci Deana). Były to główne role w filmach: Między linami ringu (1956) i Gwiazda szczęścia Billy Kida (1958).

Na Uniwersytecie w Princeton studenci obchodzą 24 kwietnia tzw. „Dzień Newmana”. W dniu tym do tradycji należy wypicie 24 piw w ciągu 24 godzin. Nie jest to oficjalne święto uczelni, a sam aktor deklarował, że czułby się lepiej, gdyby tej tradycji nie kontynuowano.

W 1982 stworzył wraz z przyjacielem, Aronem Edwardem Hotchnerem, firmę-markę – Newman's Own, produkującą żywność. Całość uzyskanych dochodów zasila Newman's Own Fundation, będącą fundacją charytatywną. Od początku istnienia przedsiębiorstwa i fundacji wartość pomocy przeznaczonej na cele charytatywne przekroczyła 300 milionów dolarów[15].

W czerwcu 2008 media doniosły, że aktor, były nałogowy palacz, ma raka płuc[16]. Choroba nowotworowa doprowadziła do śmierci aktora. Newman zmarł 26 września 2008 – w wieku 83 lat – w swoim domu w Westport w stanie Connecticut.

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

W 1949 ożenił się z Jackie Witte, z którą miał troje dzieci: jedynego syna Scotta (ur. 1950, zm. 1978 wskutek przedawkowania narkotyków)[17], Susan (ur. 1953, obecnie: Kendall-Newman) i Stephanie. Z Jackie Witte rozwiódł się w 1958 i poślubił Joanne Woodward. Para doczekała się trzech córek: Elinory „Nell” Teresy (ur. 1959), Melissy (ur. 1961) i Claire (ur. 1965).

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Jako aktor[edytuj | edytuj kod]

Zanim dopłyną (Until They Sail) – kpt. Jack Harding
Gwiazda szczęścia Billy Kida (The Left Handed Gun) – William „Billy the Kid” Bonney
Długie, gorące lato (The Long, Hot Summer) – Ben Quick
Kotka na gorącym blaszanym dachu (Cat on a Hot Tin Roof) – Brick Pollitt
Exodus (Exodus) – Ari Ben Canaan
Bilardzista (The Hustler) – Eddie Felson
Przygody młodego człowieka (Hemingway's Adventures of a Young Man) – Ad Francis
  • 1963 Nagroda (The Prize) – Andrew Craig
Hud, syn farmera (Hud) – Hud Bannon
Nowy rodzaj miłości (A New Kind of Love) – Steve Sherman
Pięciu mężów pani Lizy (What a Way to Go!) – Larry Flint
Rozdarta kurtyna (Torn Curtain) – prof. Michael Armstrong
Hombre – John Russell
Zwycięstwo (Winning) – Frank Capua
Sędzia z Teksasu (The Life and Times of Judge Roy Bean) – sędzia Roy Bean
Żądło (The Sting) – Henry Gondorff
Buffalo Bill i Indianie (Buffalo Bill and the Indians) – Buffalo Bill (William F. Cody)
Bez złych intencji (Absence of Malice) – Michael Gallagher
Projekt Manhattan (Fat Man and Little Boy) – gen. Leslie Groves
Naiwniak (Nobody's Fool) – Donald J. „Sully” Sullivan

Jako reżyser[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Personalidade: Paul Newman (EUA) (port.). InterFilmes.com. [dostęp 2011-10-01].
  2. Paul Newman (ang.). Listal. [dostęp 2011-10-01].
  3. Paul Newman (1925–2008) (ang.). Find A Grave Memorial. [dostęp 2011-10-01].
  4. Paul Newman - Bio, Facts, Family (ang.). Famous Birthdays. [dostęp 2017-05-06].
  5. Paul Newman (ang.). Turner Classic Movies. [dostęp 2016-04-29].
  6. Rajdowe życie Paula Newmana (pol.). planeteplus.pl. [dostęp 2017-02-19].
  7. Paul Newman (ang.). Genealogy. [dostęp 2017-05-06].
  8. Paul Newman – What Nationality Ancestry Race (ang.). Ethnicity of Celebs. [dostęp 2011-10-01].
  9. Paul Newman (cz.). ČSFD.cz. [dostęp 2011-10-01].
  10. Paul Newman (ang.). Rotten Tomatoes. [dostęp 2017-05-06].
  11. a b Paul Newman (1925–2008) (ang.). Film Reference. [dostęp 2016-04-29].
  12. Paul Newman – Broadway Cast & Staff (ang.). IBDB. [dostęp 2017-05-06].
  13. Paul Newman (wł.). MYmovies. [dostęp 2017-05-06].
  14. Driver Paul Newman Career Statistics (ang.). Racing-Reference.info. [dostęp 2011-10-01].
  15. Newman's Own (ang.). newmansown.com. [dostęp 2011-10-01].
  16. Paul Newman has cancer (ang.). The Daily Telegraph. [dostęp 2008-09-27].
  17. Paul Leonard Newman (1925–2008) – Genealogy (ang.). Geni. [dostęp 2011-10-01].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.