Metro

Zobacz też: inne znaczenia.
Chicago – pociąg metra jadący po estakadzie
Londyn – skład wagonów metra ciągnięty przez lokomotywę parową
Budapeszt – pierwsze elektryczne metro w kontynentalnej Europie
Ruchome schody na stacji Arsenalna są jednymi z najdłuższych
Metro-2
Paryż – pociąg roboczy
Warszawa – stacja Plac Wilsona

Metro (fr. métro, od chemin de fer métropolitain „metropolitalna droga żelazna”) – kolej przeznaczona do transportu pasażerów, o zdolności przepustowej umożliwiającej obsługę ruchu o dużym nasileniu oraz charakteryzująca się wyłącznymi prawami drogi, wielowagonowymi pociągami, dużą prędkością i dużym przyspieszeniem, złożonym systemem sygnalizacji, jak również brakiem skrzyżowań jednopoziomowych, w celu umożliwienia wysokiej częstotliwości jazdy pociągów oraz dużego obciążenia peronu[1][2][3][4].

Metro charakteryzują ponadto rozmieszczone blisko siebie stacje, co zwykle oznacza odległość 700–1200 m między stacjami. „Duża prędkość” odnosi się tu do porównania z tramwajami i koleją miejską i oznacza w tym przypadku około 30–40 km/h na krótszych odcinkach i 40–70 km/h na dłuższych odcinkach[1].

Linie metra prowadzone mogą być w płytkich lub głębokich tunelach, po powierzchni terenu, a także na estakadach nad poziomem ulic[4].

Granica między metrem a innymi środkami transportu zbiorowego, do których zaliczyć możemy szybki tramwaj i kolej miejską, nie jest zawsze wyraźnie określona. Nazwa metro używana jest w niektórych krajach na określenie systemów, które łączą w sobie elementy prawdziwego metra, premetra, szybkiego tramwaju i kolei miejskiej. Z drugiej strony istnieją też systemy kolei miejskich spełniające wszystkie kryteria, aby nosić oficjalną nazwę metra, jednak nie są tak nazywane[5][6].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1845 r. został otwarty podziemny tunel kolejowy, ciągnący się przez około 500 m pod ulicami Brooklynu (obecnie Nowy Jork). Pierwsza całkowicie podziemna linia została otwarta w Londynie już 10 stycznia 1863. Zbudowana została na niewielkiej głębokości, metodą odkrywkową. Łączyła ulice Bishop’s Bridge Road (Paddington) i Farringdon, miała długość 6 km, napęd zapewniały lokomotywy parowe. Londyńskie metro szybko się rozrastało i powstawały kolejne linie. W 1890 otwarta została pierwsza na świecie zelektryfikowana linia obsługiwana przez City & South London Railway, jednak na większości linii do 1905 wagony ciągnięte były przez lokomotywy parowe, co wymagało zastosowania wiatraków i szybów w celu wentylacji tuneli. Pierwszy tunel podwodny przebito pod Tamizą, wybudowany został przez sir Marca Brunela i jego syna Isambarda. Początkowo projektowany dla ruchu konnego, stał się częścią metra w roku 1869.

W 1870 otwarto eksperymentalną linię w Nowym Jorku, zamknięto ją jednak po trzech latach. Pierwsza kolej podziemna w kontynentalnej Europie pojawiła się w Budapeszcie w 1896, po zaledwie dwóch latach budowy. Łączyła Vörösmarty tér w centrum miasta z Artézi fürdő (obecnie Széchenyi fürdő) i była obsługiwana przez składy elektryczne. W tym samym roku oddano do użytku linię w Glasgow, w której wagony ciągnięte były za pomocą systemu lin stalowych, aż do chwili elektryfikacji w 1935 r.

W 1900 zostało otwarte metro w Paryżu. Jego pełna nazwa – Chemin de Fer Métropolitain (metropolitalna kolej żelazna) – była wiernym tłumaczeniem angielskiego London Metropolitan Railway. W języku francuskim nazwa została skrócona do pojedynczego słowa – métro – przejętego następnie przez wiele innych języków, w tym polski.

Najstarszą linią kolei podziemnej w Stanach Zjednoczonych jest Green Line (Zielona Linia) oddana w Bostonie w 1897 r. Pierwsza regularna podziemna linia w Nowym Jorku została oddana w 1904, choć pierwsze pociągi miejskie kursowały nad ziemią już prawie 35 lat wcześniej (nieistniejąca już Ninth Avenue Line otwarta w 1868 a zamknięta ostatecznie w 1958).

Pierwsza linia na półkuli południowej została zbudowana w Buenos Aires (Argentyna) w 1913 r. Najstarszą linią w Azji jest otwarta 30 grudnia 1927 r. tokijska linia Ginza. Systemy metra w Afryce istnieją tylko w Kairze (1987) i w Algierze (2011). W Oceanii system metra istnieje tylko w Sydney (2019).

Systemy metra[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Lista systemów metra.
Kraje, w których istnieje sieć metra[7]:

     Metro tylko w jednym mieście

     Metro w dwóch lub więcej miast

     Metro w fazie budowy

     Metro w fazie planowania

     Bez metra

  • Najmniejszą miejscowością na świecie, w której zbudowano metro jest liczące 1200 mieszkańców Serfaus w Austrii. Powstało w latach osiemdziesiątych XX wieku. Składa się z jednej linii o długości 1200 metrów i z czterech przystanków. Służy narciarzom, którzy przyjeżdżają tam na wakacje[8].
  • W 2015 roku metro w Nowym Jorku miało najwięcej stacji (469) i linii (27)[9][10].
  • Najwięcej pasażerów rocznie przewiozło metro w Tokio – ponad trzy miliardy[11].
  • Największą łączną długość linii ma metro w Szanghaju: 673 km[12].
  • Stacją leżącą najniżej na świecie pod powierzchnią gruntu jest znajdująca się na głębokości 105 metrów Arsenalna w Kijowie[13].
  • Równolegle z metrem moskiewskim funkcjonuje metro tylko dla władz i wojska, prawdopodobnie jedyne takie na świecie.
  • Najwięcej miast z metrem mają Chiny – 17, Stany Zjednoczone – 11 i Japonia – 10.
  • Spośród państw europejskich najwięcej miast z metrem ma Rosja – 7. Dwa z nich znajdują się w azjatyckiej części Federacji.
  • Spośród państw europejskich, które w 100% znajdują się w Europie (pomijając terytoria zamorskie), najwięcej miast z metrem mają Hiszpania – 7 i Francja – 6.
  • Najbardziej na północ położonym systemem metra jest metro w Helsinkach, najbliższe bieguna południowego jest metro w Buenos Aires.
  • Kontynentem z najmniejszą liczbą miast z metrem jest Afryka – funkcjonują tylko w Kairze i Algierze.

W państwach Unii Europejskiej istnieje obecnie ponad 40 sieci metra; ostatnie inwestycje przeprowadzono w: Kopenhadze (październik 2002), Porto (grudzień 2002), Rennes (2002), Turynie (2006), Palma de Mallorca (2007), Sewilli (2009) i Brescii (marzec 2013) i Maladze (lipiec 2014). Obecnie w budowie jest linia metra w Salonikach.

Metro w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Warszawa[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Metro w Warszawie.

Plany wybudowania metra w Warszawie pojawiały się już w okresie międzywojennym. Pierwsze poważne prace przerwał wybuch II wojny światowej. Krótko po wojnie powrócono do pomysłu budowy kolei podziemnej w Warszawie, zmieniając plany na rzecz metra głębokiego. Zaawansowany projekt został jednak zarzucony z powodu wysokich kosztów i trudności w budowie.

Działające metro w Warszawie było formalnie budowane od 15 kwietnia 1983 r. (kiedy to został wbity w ziemię pierwszy pal stalowy na trasie wykopu podziemnej kolei), a gotowy odcinek metra otwarto 7 kwietnia 1995, z czteroletnim opóźnieniem. I linia (Kabaty-Młociny) została ukończona po 25 latach, 25 października 2008 roku, kiedy to otwarto trzy ostatnie stacje na północnym krańcu.

Budowa centralnego odcinka II linii metra, długości około 6 km ze stacjami Rondo Daszyńskiego, Rondo ONZ, Świętokrzyska, Nowy Świat-Uniwersytet, Centrum Nauki Kopernik, Stadion Narodowy i Dworzec Wileński rozpoczęła się w 2010 roku. Druga linia metra ruszyła 8 marca 2015.

Kraków[edytuj | edytuj kod]

Docelowy system planowanego metra w Krakowie

W latach 60. XX wieku pojawiły się pierwsze założenia budowy sieci premetra[14]. Już wtedy odbyła się konferencja naukowców i specjalistów od transportu pt. „Metro w Krakowie”. Od tamtego czasu, mimo że problem był wielokrotnie dyskutowany, nie został poruszony przez władze miasta. Dopiero w 2014 roku projekt wpisano do referendum, w którym mieszkańcy opowiedzieli się za jego realizacją[15].

W połowie lutego 2018 roku, planowano ogłoszenie przetargu na studium wykonalności szybkiego, bezkolizyjnego transportu szynowego. Na ten cel Urząd Miasta Krakowa przeznaczył 2,370 mln euro z tego 1,375 mln euro pochodziło z dotacji przyznanej przez Komisję Europejską[16]. Dokument ten miał być gotowy w 2019 roku i miał pozwolić zadecydować którędy i w jakiej formie poprowadzić metro. Kraków jest jedynym miastem w Polsce poza Warszawą, gdzie projekt budowy metra zapisano w oficjalnych dokumentach[17]. 2 sierpnia wybrano wykonawcę studium wykonalności[18].

Szacuje się, że budowa linii A o długości 19 kilometrów ma kosztować od 8 do 12 miliardów złotych. Koszt wszystkich trzech tras ma wynieść 25 miliardów[19].

Linia A

Linia A krakowskiego metra ma połączyć Bronowice z Nową Hutą. Rozważane są dwa warianty[20]. Niezależnie od ostatecznej decyzji, odcinki pod Starym Miastem i Nową Hutą będą przebiegać pod ziemią[21].

Łódź[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. XX w. pojawiła się koncepcja budowy metra w Łodzi. Zakładała budowę jednej linii z Bałuckiego Rynku do Górnego Rynku (obecnie plac Reymonta). Koncepcje te nie zostały zrealizowane. Według jednej z późniejszych koncepcji miały powstać dwie linie o łącznej długości 53,5 km[22][23]:

Wrocław[edytuj | edytuj kod]

W latach 30. XX wieku oraz w czasie II wojny światowej planowano budowę metra we Wrocławiu[24][25]. Także po wojnie opracowano plan metra we Wrocławiu, został on zamieszczony w publikacji „Szybka Komunikacja Miejska” opracowanej przez Jerzego Ostaszewicza i Mariana Rataja[24]. Wstępnie zaproponowano 2 linie poprowadzone w tunelu:

W późniejszym czasie zaproponowano przedłużenie powyższych linii: w tunelu lub w wariancie naziemnym. Przez długie lata we Wrocławiu panowało stwierdzenie, że w warunkach hydrologiczno-geologicznych, w których położone jest miasto nie jest możliwa budowa metra. Jednak przy obecnym zaawansowaniu technologii nie byłby to duży problem. Na przełomie czerwca i lipca 2011 roku w prasie pojawiła się informacja, że Urząd Miejski we Wrocławiu zlecił Polskiej Akademii Nauk wykonanie koncepcji budowy metra we Wrocławiu[26]. Naukowcy z Politechniki Wrocławskiej zamiast klasycznego metra proponują dwa tunele tramwajowe pod ścisłym centrum miasta, co jest wariantem kilkukrotnie tańszym. W 2013 roku przedstawiono wstępną koncepcję metra we Wrocławiu.

Znaki metra na świecie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b ROZPORZĄDZENIE (WE) NR 91/2003 PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY z dnia 16 grudnia 2002 r. w sprawie statystyki transportu kolejowego. Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej, s. 4.
  2. Europejska Komisja Gospodarcza, Eurostat, Międzynarodowe Forum Transportu: Ilustrowany słownik statystyk transportu. s. 10.
  3. Informacja na stronie Międzynarodowego Stowarzyszenia Transportu Publicznego UITP (ang.). [dostęp 2014-07-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  4. a b Rozwiązania transportowe w aglomeracjach. Siskom. s. 15. [dostęp 2014-07-18].
  5. Demand for public transport: a practical guide (ang.). [dostęp 2012-10-29].
  6. Co znaczy metro?. Rynek Kolejowy, 2013-04-13. [dostęp 2014-07-18]. [zarchiwizowane z tego adresu].
  7. www.urbanrail.net (ang.)
  8. Architrip.pl – architektura w podróży, cuda inżynierii i niesamowite budowle – Najmniejsze metro świata.
  9. World Metro Database. metrobits.org. [dostęp 2016-03-03].
  10. New York. metrobits.org, 2015-10-12. [dostęp 2016-03-03].
  11. Systemy metra o największym natężeniu ruchu pasażerskiego – Inzynieria.com – Portal inżynieryjny.
  12. Expo Offers Shanghai a Turn in the Spotlight – NYTimes.com.
  13. Najgłębsza stacja metra – C12 Nowy Świat | Geotekst - Internetowy Magazyn Geotechniczny, www.geotekst.pl [dostęp 2020-07-09] (pol.).
  14. Kalendarium. metro.krakow.pl. [dostęp 2015-03-26].
  15. Ilona Hałucha: Metro w Krakowie?. edroga.pl, 12 marca 2015. [dostęp 2015-03-26].
  16. Piotr Ogórek, Kraków. Mały krok w stronę metra, „Gazetakrakowska.pl” [dostęp 2018-02-10] (pol.).
  17. Michał Fal: Metro to nie tylko stolica. Inni też od lat marzą o podziemnej kolejce, choć jak dotąd bez efektów. Czy to się zmieni?. natemat.pl. [dostęp 2015-03-26].
  18. Ilona Hałucha, Kraków ma wykonawcę studium wykonalności budowy metra, edroga.pl [dostęp 2018-08-07] (pol.).
  19. Za ile metro w Krakowie?. tvn24.pl, 8 maja 2014. [dostęp 2015-03-26].
  20. Piotr Tymczak: Warianty metra w Krakowie. dziennikpolski24.pl, 28 kwietnia 2014. [dostęp 2015-03-26].
  21. Piotr Rąpalski, Dawid Serafin: Referendum w Krakowie. Głosujemy nad metrem. Ale jakim?. krakow.naszemiasto.pl, 15 maja 2014. [dostęp 2015-03-26].
  22. W Łodzi się cieszą, że będą mieli metro.
  23. a b c Lucjusz Włodkowski, Łódź 2000, Książka i Wiedza, Warszawa 1977.
  24. a b Wrocław planuje budowę metra.
  25. Metro we Wrocławiu. Jest plan, gdzie powstanie.
  26. Adamski: negocjujemy umowę z naukowcami, którzy zbadają czy potrzeba nam metra – Wiadomości z Wrocławia.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.