Manuel Godoy jako książę Pokoju

Manuel Godoy jako książę Pokoju
Ilustracja
Autor Francisco Goya
Rok wykonania 1801
Technika wykonania olej na płótnie
Rozmiar 180 × 267 cm
Muzeum Królewska Akademia Sztuk Pięknych św. Ferdynanda

Manuel Godoy jako książę Pokoju[1] lub Manuel Godoy jako dowódca w wojnie przeciw Portugalii[2] (hiszp. Manuel Godoy, Prícipe de la Paz) – obraz olejny hiszpańskiego malarza Francisca Goi. Portret przedstawiający hiszpańskiego polityka Manuela Godoya należy do zbiorów Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych św. Ferdynanda w Madrycie[3].

Okoliczności powstania[edytuj | edytuj kod]

Manuel Godoy (1767–1851) jako młody oficer gwardii królewskiej zaprzyjaźnił się z książętami Asturii – przyszłym królem Karolem IV i jego żoną Marią Ludwiką. Został faworytem królowej i ciesząc się również zaufaniem króla szybko awansował od prowincjonalnego szlachcica z Estremadury do pierwszego sekretarza stanu, sprawującego faktyczną władzę w kraju. Stał się jednym z najbardziej wpływowych ludzi swoich czasów, jednak znienawidzonym przez następcę tronu, przyszłego Ferdynanda VII, a z czasem także społeczeństwo[4]. Zgromadził liczne tytuły i honory: został księciem Alcudii i księciem Sueki, grandem Hiszpanii, komandorem zakonu Santiago, a po podpisaniu traktatu w Bazylei otrzymał tytuł „księcia Pokoju”[5]. Ożenił się z Marią Teresą Burbon, kuzynką Karola IV, chociaż nie ukrywał wieloletniego związku z kochanką Pepitą Tudó, którą poślubił po śmierci pierwszej żony w 1828 roku[6]. Godoy został usunięty z urzędu w 1808 roku i od tego czasu żył na wygnaniu, aż do śmierci w 1851 roku[7].

Manuel Godoy kolekcjonował dzieła sztuki, posiadał m.in. Wenus z lustrem Velázqueza. Cenił Goyę jako artystę, zamówił u niego alegoryczne tonda, portret swojej żony, hrabiny Chinchón i najprawdopodobniej portrety Maja naga i Maja ubrana. Goya pracował także nad portretem konnym Godoya, którego nie skończył, a postać przemalował później na Portret księcia Wellingtona na koniu[5]. Portret Godoya jako dowódcy został zamówiony dla upamiętnienia tzw. wojny pomarańczy[8], epizodu wojskowego, który miał miejsce między majem a lipcem 1801 roku na granicy hiszpańsko-portugalskiej. Konflikt zawdzięcza swoją nazwę bukietowi z gałęzi pomarańczy, który Godoy wysłał królowej Marii Ludwice, kiedy zajął miasto Olivenza. Obraz powstał między sierpniem a wrześniem 1801 roku[6]. Nie wiadomo, czy zamówił go sam Godoy, czy też obraz powstał z inicjatywy pary królewskiej[9].

Opis obrazu[edytuj | edytuj kod]

Neoklasyczny Portret Manuela Godoya pędzla Antonia Carnicero, ok. 1796–1801
Godoy przedstawiający Pokój królowi Karolowi IV, 1796, José Aparicio

Manuel Godoy został przedstawiony na polu pobitewnym, rozpostarty na przypominającej fotel skale w swobodny, wręcz arogancki sposób[9]. Ma na sobie galowy mundur kapitana generała: czarną kurtkę ze szkarłatnymi wyłogami i złotymi haftami, białą koszulę, czerwoną szarfę w pasie, żółte spodnie, a na ziemi leży trójgraniasty kapelusz[10]. 4 października 1801 roku Karol IV utworzył dla niego najwyższy wojskowy stopień generalissimusa, od tamtej pory zamiast czerwonej szarfy w pasie nosił niebieską, co jest widoczne na późniejszych portretach[5]. Na mundurze widoczne są odznaczenia: krzyż zakonu Santiago, portugalski Order Chrystusa i błękitna wstęga Orderu Karola III[5]. Między skrzyżowanymi nogami trzyma laskę dowódcy, a w prawej ręce dokument – być może notę o kapitulacji lub list od króla. O skałę oparta jest zdobiona szabla oprawiona diamentami – prezent od króla Karola IV[11]. Wzrok generała zwrócony jest ku opartym o inną skałę sztandarom zdobytym na wrogu. Na jednym z nich widać herb portugalskiej dynastii Avis, który pozwala zidentyfikować scenę jako epizod z „wojny pomarańczy”[9]. Karol IV podarował dwa z jedenastu zdobytych w tej kampanii sztandarów Godoyowi, a jego list z gratulacjami opublikowano w Gaceta de Madrid[3]. Za dowódcą widać adiutanta oraz szereg huzarów i oficerów kawalerii wraz z ich wierzchowcami, a także konia samego generała, gotowego do jazdy[12]. Tło stanowi krajobraz z pochmurnym, burzowym niebem[6].

Historyk Jesús María Alía Plana przeanalizował umundurowanie żołnierzy z obrazu i zidentyfikował grupę w centrum jako szwadron huzarów utworzony przez Godoya po wypowiedzeniu wojny Portugalii. Huzarzy należeli do osobistej eskorty Godoya i nosili niebieski dolman z czerwonymi mankietami, żółtą kurtkę ze złotymi guzikami i węzłami austriackimi, a na głowie colback ozdobiony czerwonymi piórami. Obowiązkowo nosili też wąsy. Goya umieścił eskortę generała na obrazie, aby podkreślić rangę portretowanego[9]. Za generałem widać oficera, którego tożsamość nie jest pewna. Proponowano różnych wojskowych z otoczenia Godoya, takich jak: hrabia de Merle[13], hrabia de Teba, hrabia de Zepa, generał Tomás de Morla[11] lub wojskowy z rodziny Peralta[5]. Oficer nie należy do szwadronu huzarów, ponieważ ma inny mundur i nie nosi wąsów. Na potrzeby kampanii Godoy utworzył także sztab generalny, którego umundurowanie jest zgodne ze strojem nieznanego mężczyzny i stopniem drugiego adiutanta. Jesús María Alía Plana odrzuca wszystkie wcześniejsze propozycje i identyfikuje postać jako kapitana artylerii i drugiego adiutanta generała Joaquína Navarrę Sangrána. Był on odpowiedzialny za kapitulację obleganego miasta Campo Maior. Istnieje portret Navarry Sangrána z 1823 roku pędzla Vicentego Lópeza, który również świadczy na korzyść tej identyfikacji[9]. Postać adiutanta jest zredukowana, nieproporcjonalnie mniejsza od dowódcy[11].

Goya nie stosuje typowego przedstawienia zwycięskiego dowódcy na koniu z polem bitwy w tle. Nie inspiruje się neoklasycznymi portretami Godoya pędzla José Aparicia czy Antonia Carnicero. Nie nawiązuje też do angielskiego modelu bohatera wojennego stojącego w dumnej pozie na tle obłoków dymu z pola walki. Tworzy własną scenografię, która łączy elementy symboliczne i historyczne. Ukazuje potęgę polityczną i wojskową Godoya w okresie tryumfu – książę znajduje się u szczytu władzy i ma jej świadomość[9], wypoczywa i rozkoszuje się zwycięstwem[2]. Według José Camóna Aznara Godoy wprawdzie wydaje się ogromny, ale jego wizerunkowi daleko do gloryfikacji: ma pełną, bladoróżową twarz o gładkiej skórze niemal bez zarostu, grube palce i zmęczone ciało w pozie bliższej mieszczaninowi, niż zwycięskiemu wodzowi[11]. Olbrzymia postać Godoya nadaje mu nieco teatralny charakter, dodatkowo podkreślany przez użycie światła[14]. Nigel Glendinning uważa za ironiczne zestawienie twarzy Godoya i jego adiutanta z zadem i głową konia, oraz analogię między końskimi pośladkami a tęgimi udami generała[12].

Istnieje szkic przygotowawczy do tego obrazu w formie popiersia. Jest uważany za oryginał przez José Gudiola, a w katalogu Gassier-Wilson figuruje jako kopia. Należy do kolekcji prywatnej McCormick w Chicago[15].

Technika[edytuj | edytuj kod]

Płótno ma niestandardowe wymiary: 180 × 267 cm; prawdopodobnie ten kształt odpowiadał przewidzianemu miejscu ekspozycji np. nad drzwiami lub kominkiem. Kompozycja opiera się na dwóch ukośnych liniach, jedna biegnie wzdłuż portugalskiego sztandaru, a drugą tworzy postać samego Godoya. Światło padające bezpośrednio na generała pochodzi z ustawionej na ziemi latarni, która znajduje się poza kadrem. Kontrastuje z ciemnym, burzowym niebem i słabym światłem zmierzchu lub świtu. Malarz uzyskuje w ten sposób dramatyczną atmosferę i skupia uwagę na jaskrawych kolorach sylwetki generała. Goya zastosował podobny kontrast świetlny na Portrecie generała Urrutii[9]. Styl Goi jest swobodny, zwraca uwagę na szczegóły i właściwości tkanin, ale daleko mu do drobiazgowego stylu préciosité współczesnych mu malarzy, m.in. Vicentego Lópeza[16].

Proweniencja[edytuj | edytuj kod]

Obraz należał do prywatnej kolekcji sztuki Manuela Godoya, która została skonfiskowana po jego upadku w 1808 roku. Według rozkazu króla obrazy z kolekcji Godoya znajdujące się w jego Pałacu Buenavista zostały przekazane Królewskiej Akademii Sztuk Pięknych św. Ferdynanda w 1816 roku[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Francisco Goya. Poznań: Oxford Educational, 2006. ISBN 83-7425-497-1.
  2. a b Rose Marie Hagen, Rainer Hagen: Francisco Goya. Warszawa: Taschen, 2003, s. 27. ISBN 83-89192-40-3.
  3. a b Xavier Bray: Goya: Los Retratos. Turner Libros, 2015, s. 120–122. ISBN 978-84-1635-484-9.
  4. Tadeusz Miłkowski, Paweł Machcewicz: Historia Hiszpanii. Wrocław: Ossolineum, 2002, s. 225. ISBN 83-04-04629-6.
  5. a b c d e María Ángeles Blanca Piquero López, Mercedes Gonzáles de Amezúa y del Pino: Goya en el Museo de la Academia. Madrid: Królewska Akademia Sztuk Pięknych św. Ferdynanda, 2016, s. 20–21. ISBN 978-84-96406-41-4.
  6. a b c d Manuel Godoy, Príncipe de la Paz opublikowany =fundaciongoyaenaragon.es (hiszp.). [dostęp 2020-01-01].
  7. Luciano di Pietro, Alfredo Pallavisini, Claudia Gianferrari: Geniusze sztuki: Goya. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1987, s. 57. ISBN 83-03-01424-2.
  8. Alfonso E. Pérez Sánchez: Goya. Warszawa: Oficyna Imbir, 2009, s. 96. ISBN 978-83-60334-71-3.
  9. a b c d e f g Véronique Gerard Powell: El retrato de Godoy. W: Praca zbiorowa: Goya. Madrid: Fundación Amigos del Museo del Prado – Galaxia Gutenberg – Círculo de Lectores, 2002, s. 227–237. ISBN 84-8109-355-6.
  10. Robert Hughes: Goya. Artysta i jego czas. Warszawa: WAB, 2006, s. 237. ISBN 83-7414-248-0. OCLC 569990350.
  11. a b c d José Camón Aznar: Fran. de Goya. T. III 1797–1812. Zaragoza: Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja, 1980, s. 135. ISBN 84-500-4165-1.
  12. a b Nigel Glendinning: Goya. La década de los Caprichos. Retratos 1792–1804. Central Hispano, 1992, s. 117–118. ISBN 84-87181-10-4.
  13. Alfonso E. Pérez Sánchez, Gonzalo Anes, Jeannine Baticle, Nigel Glendinning, Fred Licht, Teresa Lorenzo de Márquez: Goya y el espíritu de la Ilustración. Madrid: Museo del Prado, 1988, s. 254–255. ISBN 84-86022-28-2.
  14. Goya. María Jesús Díaz (red.). Madrid: Susaeta Ediciones, 2010, s. 159, 161–162. ISBN 978-84-9928-021-9.
  15. Ricardo Ramón Jarne: Don Manuel Godoy, Principe de la Paz. W: Praca zbiorowa: Goya (Catálogo Exposición Ayuntamiento de Zaragoza). Zaragoza: Electa España, 1992, s. 106. ISBN 84-88045-37-9.
  16. La Batalla de las Naranjas, Don Manuel Godoy (hiszp.). artehistoria.com. [dostęp 2020-01-01].

© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.