Julian Dunajewski

Julian Dunajewski
Ilustracja
Data i miejsce urodzenia 4 czerwca 1821
Stanisławów
Data i miejsce śmierci 28 grudnia 1907
Kraków
Miejsce spoczynku Cmentarz Rakowicki
Zawód, zajęcie Ekonomista
Narodowość Polska
Alma Mater Uniwersytet Lwowski
Krewni i powinowaci Albin Dunajewski (brat)
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Świętego Stefana Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Leopolda Order Korony Żelaznej I klasy (Austro-Węgry)
Julian Dunajewski
Grobowiec Juliana Dunajewskiego

Julian Antoni Dunajewski herbu Sas(ur. 4 czerwca 1821 w Stanisławowie, zm. 28 grudnia 1907 w Krakowie) – polski ekonomista, profesor i rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego, działacz państwowy, 1880-1891 minister skarbu Austrii.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Pochodził z rodziny szlacheckiej z Dunajowa w ziemi lwowskiej, która pięczetowała się herbem Sas. Był synem Szymona (komisarza cyrkułowego w Stanisławowie, a następnie w Nowym Sączu) i Antoniny z Błażowskich, bratem Albina (kardynała, biskupa krakowskiego), szwagrem Karola Estreichera (bibliografa, dyrektora Biblioteki Jagiellońskiej).

Dzieciństwo i wczesną młodość spędził w Nowym Sączu. Kształcił się w gimnazjum jezuickim w Nowym Sączu (do 1839), następnie studiował ekonomię na Uniwersytecie Lwowskim (1839-1842) i na uniwersytecie w Wiedniu (1839-1840). Od 1849 pracował na Uniwersytecie Jagiellońskim, początkowo jako asystent w Katedrze Umiejętności Politycznych i Statystyki. W 1850 obronił – na podstawie pracy O instytucjach gmiannych – doktorat praw. W 1851 był kandydatem do objęcia katedry umiejętności politycznych na Wydziale Prawa, ale nie uzyskał nominacji z austriackiego Ministerstwa Wyznań i Oświecenia. W okresie rządów ministra spraw wewnętrznych Aleksandra von Bacha, Julian Dunajewski był podejrzewany o działalność antyrządową. Było to głównie konsekwencją działalności niepodległościowej prowadzonej przez starszego brata, za którą to Albin Dunajewski został skazany na karę śmierci (wyrok zamieniono później na 8 lat osadzenia w twierdzy).

W latach 1850-1855, pracując jako zastępca profesora na Uniwersytecie Jagiellońskim, zajmował się prawem karnym, naukami politycznymi i statystyką. Dzięki rekomendacji austriackiego ministra oświaty hrabiego Leona Thuna uzyskał posadę profesorską w 1855 na Akademii Prawa w Bratysławie. Pracował tam pięć lat, najpierw jako profesor nadzwyczajny, a od 1856 jako profesor zwyczajnym Katedry Statystyki. W latach 1860-1861 był profesorem i kierownikiem Katedry Ekonomii Politycznej i Prawa Administracyjnego Uniwersytetu Lwowskiego. W 1861 powrócił na Uniwersytet Jagielloński; kierował Katedrą Umiejętności Politycznych, Statystyki i Prawa Administracyjnego Austriackiego, dwukrotnie pełnił funkcję dziekana Wydziału Prawa (1862/1863, 1867/1868), trzykrotnie rektora (1864/1865, 1868/1869, 1879/1880), trzykrotnie prorektora (1865/1866, 1869/1870, 1880/1881).

Prowadził jednocześnie aktywną działalność polityczną, reprezentując nurt konserwatywny oraz austro-polski – zdecydowanie występował przeciwko powstaniu styczniowemu. W latach 1864-1873 był członkiem Oddziału Politycznego i posłem na Sejm Krajowy we Lwowie, w 1870 członkiem Rady Państwa, od 1873 (do końca życia) posłem do parlamentu w Wiedniu; 1880-1891 był ministrem skarbu Austrii. Przeprowadził na tym stanowisku reformę systemu podatkowego – za pomocą bardziej elastycznego opodatkowania udało mu się zrównoważyć budżet, wprowadził m.in. podatki pośrednie oraz podwyższył cła od kawy oraz podniósł ceny wyrobów tytoniowych.

Miał opinię jednego z najlepszych mówców parlamentarnych, był również ceniony jako wykładowca[1]. Uniwersytet Jagielloński uhonorował go doktoratem honoris causa, ponadto otrzymał Wielką Wstęgę Orderu św. Szczepana i Orderu Leopolda oraz Order Korony Żelaznej I klasy. W 1872 został członkiem czynnym AU, w latach 1873-1875 przewodniczył Komisji Prawniczej AU, a od 1889 był zastępcą protektora akademii. Był również m.in. zastępcą przewodniczącego Oddziału Nauk Moralnych cesarsko-królewskiego Towarzystwa Naukowego Krakowskiego. Jednym z jego uczniów był historyk Michał Bobrzyński.

Zajmował się teorią budżetu państwowego, finansami, myślą ekonomiczną w dobie Odrodzenia oraz prawem administracyjnym. W polityce ekonomicznej reprezentował poglądy liberalne zbliżone do Adama Smitha, nawiązywał także do francuskiego klasycyzmu Jean-Baptiste Saya i Charlesa Rau. Przedstawił syntezę teorii, historii i polityki ekonomicznej w pracy Wykład ekonomii politycznej (wydanej pośmiertnie w 1935). Był zwolennikiem podatków bezpośrednich, stosowanie podatków pośrednich dopuszczał jedynie wówczas, gdy bezpośrednie przynosiły niewystarczające opłaty.

W 1907 imieniem Juliana Dunajewskiego nazwano część dawnej ulicy Podwale w Krakowie, przy której pod numerem 4 znajdował się pałacyk Dunajewskiego, wzniesiony w 1882 przez architekta Antoniego Łuszczkiewicza. Otrzymał także Honorowe Obywatelstwo Nowego Sącza[2], Jasła[3].

W ostatnich latach życia osiadł w Krakowie, gdzie zmarł i został pochowany na Cmentarzu Rakowickim[4].

Pisma (wybór)[edytuj | edytuj kod]

  • Wykład ekonomii politycznej (1935)[5]
  • Ziemia i kredyt. Studyum ekonomiczne (1869)
  • Zarys organizacyjny władz administracyjnych w Galicji (1871, z Wiktorem Kopffem i Dionizym Skarżyńskim)[6]
  • Słowo o "Zasadach bicia monety" (1873)[7]
  • Mowy (1914)

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Redzik, Poczet prawników polskich XIX-XX w., wyd. 2. wyd., Warszawa: Wydawnictwo C.H. Beck, 2011, ISBN 978-83-255-1718-2, OCLC 750520709 [dostęp 2020-02-07].
  2. Honorowi Obywatele Nowego Sącza. nowysacz.pl. [dostęp 17 lutego 2011].
  3. Honorowi Obywatele Miasta. jaslo.pl, 2014-07-04. [dostęp 2016-07-10].
  4. Skon zasłużonego pedagoga. „Nowości Illustrowane”. Nr 1, s. 13, 4 stycznia 1908. 
  5. Juljan Dunajewski, Wykład ekonomji politycznej, polona.pl [dostęp 2019-06-06].
  6. Zarys organizacyi władz administracyjnych dla Galicyi : projekt, polona.pl [dostęp 2019-06-06].
  7. Julian Dunajewski, Słowo "O zasadach bicia monety" : (Ratio cudendae monetae) Mikołaja Kopernika, polona.pl [dostęp 2019-06-06].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Biogramy uczonych polskich, Część I: Nauki społeczne, zeszyt 1: A-J, Wrocław 1983

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.