Jan Lityński

Jan Lityński
Ilustracja
Jan Lityński (2007)
Data i miejsce urodzenia 18 stycznia 1946
Warszawa
Data i miejsce śmierci 21 lutego 2021
Pułtusk
Zawód, zajęcie polityk, publicysta
Alma Mater Uniwersytet Warszawski
Stanowisko poseł na Sejm X, I, II i III kadencji (1989–2001)
Partia ROAD, UD, UW, PD
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Wolności i Solidarności

Jan Lityński (ur. 18 stycznia 1946 w Warszawie[1], zm. 21 lutego 2021 w Pułtusku[2]) – polski polityk i publicysta.

Działacz opozycji demokratycznej w czasach PRL, uczestnik wydarzeń marcowych w 1968, członek Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”, działacz i doradca władz NSZZ „Solidarność”, obrońca praw człowieka, dysydent i więzień polityczny, w 1989 uczestnik obrad Okrągłego Stołu. Poseł na Sejm X, I, II i III kadencji, w latach 2010–2015 doradca prezydenta RP ds. kontaktów z partiami i środowiskami politycznymi.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Dzieciństwo[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 18 stycznia 1946 w Warszawie w rodzinie pochodzenia żydowskiego. Był synem Ryszarda Perla-Lityńskiego (zm. 1947[3]), przedwojennego działacza KPP o pseudonimie „Lityński”[3], z zawodu nauczyciela[4], i Reginy Lityńskiej z domu Lorenc (zm. 2013[5])[3], która przed II wojną światową była członkiem Komunistycznego Związku Młodzieży Polski, a po wojnie pracowała jako dziennikarka[4]. Stryjem jego ojca był Feliks Perl[6]. 22 lipca 1952 jako kilkuletnie dziecko wziął udział w Narodowym Święcie Odrodzenia Polski, w którego trakcie wręczył kwiaty Bolesławowi Bierutowi. Scenę tę zarejestrowała Polska Kronika Filmowa; pod tytułem Od małego piął się do władzy była wykorzystywana przez Telewizję Polską w stanie wojennym (emisja w czerwcu 1982)[7]. W trakcie kampanii wyborczej w 1993 materiał ten w stworzonych przez Jacka Kurskiego spotach prezentowało Porozumienie Centrum[8].

Okres do 1969[edytuj | edytuj kod]

W latach 1962–1963 należał do Klubu Poszukiwaczy Sprzeczności[9]. W 1963 ukończył XIV Liceum Ogólnokształcące w Warszawie[4], po czym rozpoczął studia matematyczne na Wydziale Matematyki i Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego[1]. Przyjaźnił się z Adamem Michnikiem, należał do jego najbliższego kręgu towarzyskiego[10]. W czasie studiów był jednym z najaktywniejszych członków środowiska tzw. komandosów[10][1]. Od 1966 należał do Związku Młodzieży Socjalistycznej[1]. Za udział w zorganizowanej na Uniwersytecie Warszawskim z udziałem Leszka Kołakowskiego dyskusji w rocznicę października 1956 został objęty postępowaniem wyjaśniającym rzecznika dyscyplinarnego uczelni[11]. Był koordynatorem akcji zbierania podpisów pod listem w obronie studentów zawieszonych za udział w tej debacie (m.in. Adama Michnika), a także jednym z koordynatorów (pozostałymi były Irena Lasota i Teresa Bogucka) akcji protestacyjnej na wypadek usunięcia Adama Michnika z uczelni[12]. W marcu 1967 został za to usunięty ze Związku Młodzieży Socjalistycznej[13], a w kwietniu tego samego roku ukarany upomnieniem rektora UW[1]. W odpowiedzi na wykluczenie z ZMS został sygnatariuszem listu otwartego krytycznego wobec tej organizacji[14]. Brał udział w spotkaniach dyskusyjno-samokształceniowych organizowanych przez grupę studentów skupionych wokół Józefa Dajczgewanda[15] oraz w organizowanych od jesieni 1967 dyskusjach środowiska skupionego wokół Jacka Kuronia i Karola Modzelewskiego organizowanych od jesieni 1967[16].

Brał aktywny udział w wydarzeniach, które dały początek wydarzeniom marcowym w 1968. 30 stycznia 1968 uczestniczył w proteście ulicznym przeciwko zdjęciu z afisza Dziadów Adama Mickiewicza w reżyserii Kazimierza Dejmka[17][18], za co został zatrzymany i następnie skazany przez kolegium ds. wykroczeń na grzywnę w kwocie 2500 złotych[19] oraz objęty postępowaniem dyscyplinarnym ze strony władz UW[20]. Był też jednym z autorów petycji studenckiej w obronie spektaklu[21], a następnie koordynował akcję zbierania podpisów pod tą petycją na uczelni[19]. Brał także udział w akcji ulotkowej w obronie Dziadów organizowanej w lutym 1968 na Uniwersytecie Warszawskim[22]. Uczestniczył aktywnie w spotkaniach, na których zadecydowano o przeprowadzeniu 8 marca 1968 wiecu w obronie relegowanych z UW Adama Michnika i Henryka Szlajfera[23][24]. W dniu wiecu o 5:40 rano został zatrzymany przez funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej[25][26]. W rezolucji tego wiecu został wymieniony jako jedna z osób niesprawiedliwie represjonowanych przez władze uczelni[27]. Został zwolniony 10 marca 1968[28][29], a następnego dnia uczestniczył w zebraniu studentów matematyki UW, na którym wybrano go w skład komitetu studenckiego koordynującego protest na macierzystym wydziale[30][31]. 12 marca 1968 został ponownie zatrzymany, następnie aresztowany[32] i relegowany z uczelni[1]. W toku śledztwa odmówił składania wyjaśnień[33]. W maju 1968 przedstawiono mu zarzut z artykułu 36 tzw. małego kodeksu karnego (udział w organizacji konspiracyjnej)[34]. Był sądzony razem z Sewerynem Blumsztajnem[35], jego obrońcą był adwokat Zygmunt Kropiwnicki[36]. Prokurator zażądał dla niego kary 5 lat pozbawienia wolności[37]. 12 grudnia 1968 został skazany wyrokiem Sądu Wojewódzkiego w Warszawie na karę 2,5 roku pozbawienia wolności[38]. 1 marca 1969 wyrok ten utrzymał Sąd Najwyższy (przewodniczącym składu był Roman Kryże)[39]. Jan Lityński odbywał karę w zakładzie karnym w Strzelcach Opolskich, skąd został zwolniony dzięki amnestii 26 lipca 1969[40]. Władze PRL sprzeciwiały się kontynuowaniu przez niego nauki[41].

Lata 1970–1980[edytuj | edytuj kod]

Po zwolnieniu pracował początkowo (wraz z Ireną Lasotą) jako barman w podcieniach Teatru na Wyspie[42]. Później był zatrudniony jako szlifierz w Zakładzie Materiałów Magnetycznych „Polfer”, a od 1970 pracował jako programista w Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Informatyki[1]. Utrzymywał kontakty z Jackiem Kuroniem i środowiskiem byłych „komandosów”[43]. W geście solidarności obserwował w 1970 wraz z innymi członkami swojego środowiska tzw. proces taterników[44]. W 1971 był jednym z inspiratorów listu 17 literatów w obronie skazanych działaczy Ruchu[45][46]. W roku akademickim 1974/1975 uczestniczył w niezależnym seminarium historycznym, w którym udział brali także m.in. późniejsi działacze opozycji z kręgu komandosów, Gromady Włóczęgów i Sekcji Kultury Klubu Inteligencji Katolickiej w Warszawie[47][48]. W 1975 podpisał razem z Jackiem Kuroniem, Sewerynem Blumsztajnem, Adamem Michnikiem i Barbarą Toruńczyk depeszę gratulacyjną dla laureata Pokojowej Nagrody Nobla Andrieja Sacharowa, opublikowaną w paryskiej „Kulturze[49][50]. W grudniu 1975 należał do sygnatariuszy jednego z listów przeciwko zmianom w Konstytucji PRL[51][1].

W czerwcu 1976 uczestniczył w pracach nad Listem czternastu[52], podpisał też odrębny list młodszej części opozycji wyrażający solidarność z robotnikami uczestniczącymi w protestach w tym samym miesiącu[53][54][1]. Następnie włączył się w pomoc dla represjonowanych[55]; m.in. w lipcu 1976 obserwował proces uczestników manifestacji w Ursusie[55][56], uczestniczył w akcji pomocy robotnikom radomskim[57][58], gdzie również obserwował procesy uczestników protestu[59], a także brał udział w sformułowaniu wspólnego wystąpienia ofiar represji do władz PRL[60]. Podejmował próbę stworzenia w tym mieście grupy samokształceniowej[61]. Był współzałożycielem i następnie członkiem redakcji ukazującego się od września 1976 poza cenzurą „Biuletynu Informacyjnego „KOR”[62][63]. W styczniu 1977 podpisał list otwarty z żądaniem powołania komisji poselskiej dla zbadania wydarzeń z czerwca 1976[64]. 4 marca 1977 został zatrzymany podczas zebrania redakcji swojego pisma[65], zwolniono go po 48 godzinach[66]. W tym samym miesiącu został zwolniony z pracy[67]. Ponownie zatrzymany 19 maja 1977 i aresztowany na trzy miesiące wraz z innymi członkami i współpracownikami Komitetu Obrony Robotników[68][69], następnie zwolniony w lipcu 1977 na mocy amnestii[70][1]. Od września 1977 był członkiem redakcji nowo utworzonego pisma „Robotnik[71], w związku z tym zrezygnował z udziału w redakcji „Biuletynu Informacyjnego „KOR””[72].

24 października 1977 został członkiem Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”[73][74]. W ramach KSS „KOR” uczestniczył w działaniach na rzecz stworzenia niezależnego ruchu robotniczego, współpracował także z Biurem Interwencyjnym KSS „KOR”[75]. Był w dalszym ciągu członkiem redakcji „Robotnika”[76]. W listopadzie 1977 opublikował na łamach pisma artykuł pt. Przedstawicielstwa robotnicze, w którym wzywał m.in. do inicjowania dyskusji z udziałem robotników nad stanem gospodarki oraz do namysłu nad formą przedstawicielstw robotniczych[1]. Starał się utworzyć radomską grupę współpracowników pisma, która była jednak inwigilowana przez tajnych współpracowników Ewę Soból i Leopolda Gierka[77]. W kwietniu 1978 wsparł inicjatywę Krzysztofa Wyszkowskiego i pomógł napisać deklarację komitetu założycielskiego Wolnych Związki Zawodowych[78][79], wspierał także niezależne środowisko robotników ze Szczecina i Gryfina[80]. W pierwszej połowie 1979 uczestniczył w zredagowaniu deklaracji programowej niezależnego ruchu społecznego – Karty Praw Robotniczych, w której postulowano stworzenie niezależnych związków zawodowych, postulowano prawo do strajku, formułowano liczne postulaty socjalne. Był sygnatariuszem tego dokumentu, następnie wziął udział w zbieraniu podpisów pod tym dokumentem w całej Polsce[81][82].

Jesienią 1977 został członkiem redakcji pisma „Głos[74], jednak wycofał się z niej na początku 1978 po konflikcie z Antonim Macierewiczem[83]. Latem 1978 został członkiem redakcji pisma „Krytyka[84][85]. Od listopada 1979 był członkiem nowo powołanej komisji redakcyjnej „Komunikatu KSS „KOR””, która w praktyce stanowiła robocze prezydium KSS „KOR”[86].

Brał udział w rozpoczętych jesienią 1978 spotkaniach polskich i czeskich opozycjonistów z kręgu Karty 77[87][88]. Uczestniczył w trwającej od 3 do 10 października 1979 głodówce w kościele Świętego Krzyża w Warszawie w intencji więzionych za przekonania w Polsce i Czechosłowacji[89][90].

W toku swojej działalności był wielokrotnie zatrzymywany na 48 godzin[1], 15 grudnia 1979 został wraz z innymi działaczami opozycji kolejny raz aresztowany na trzy miesiące za czyn z art. 276 § 1 kodeksu karnego, tj. za udział w związku mającym na celu przestępstwo[73][91], ale ostatecznie zwolniono go 19 grudnia 1979[92]. Kolejny raz zatrzymano go w sierpniu 1980[93][94], a 28 sierpnia 1980 został aresztowany na 3 miesiące[95][96], zwolniono go po podpisaniu 31 sierpnia 1980 porozumień sierpniowych w Gdańsku[97].

Lata 1980–1989[edytuj | edytuj kod]

Jan Lityński (na pierwszym planie obok Lecha Kaczyńskiego i Bogdana Borusewicza) wśród uczestników konferencji poświęconej 25. rocznicy utworzenia Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność” na Zamku Królewskim w Warszawie (2007)

We wrześniu 1980 na prośbę Jerzego Jacka Pilchowskiego[98] został doradcą Międzyzakładowego Komitetu Założycielskiego NSZZ „Solidarność” w Wałbrzychu (od października 1980 jako członek Zespołu Konsultacyjno-Doradczego). Wszedł w skład redakcji „Biuletynu Informacyjnego MKZ”[99]. Był również doradcą zarządu Regionu Mazowsze NSZZ „Solidarność”[100] oraz Komitetu Robotniczego Hutników, który organizował strukturę związkową w Hucie im. Lenina w Krakowie[101]. Wspomagał także Jacka Kuronia w jego pracach koncepcyjnych nad stworzeniem niezależnych od władz klubów samorządowych[102]. W sierpniu 1981 wszedł w skład grup, które miały przygotować nową ordynację do rad narodowych oraz deklarację ideową klubów mających działać w ramach „Solidarności”[103]. Był członkiem powołanego przez Karola Modzelewskiego i Janusza Onyszkiewicza zespołu, który miał ustalać bieżące kierunki propagandy związkowej[104]. Jako doradca związku wziął udział w odbywającym się we wrześniu i październiku 1981 I Krajowym Zjeździe Delegatów NSZZ „Solidarność” w Gdańsku[105]. Uczestniczył w zredagowaniu Posłania do ludzi pracy Europy Wschodniej, wspierając inicjatywę Henryka Sicińskiego i Bogusława Śliwy[106]. Jesienią 1981 brał udział w powstaniu Klubów Rzeczypospolitej Samorządnej „Wolność-Sprawiedliwość-Niepodległość”, był sygnatariuszem deklaracji założycielskiej klubów ogłoszonej 22 listopada 1981[107].

13 grudnia 1981 został internowany, przebywał w Białołęce[1]. 3 września 1982 został aresztowany i przewieziony do więzienia mokotowskiego. Przedstawiono mu zarzut popełnienia czynu z art. 123 kodeksu karnego i art. 128 kodeksu karnego, tj. podjęcia działań w celu obalenia przemocą ustroju PRL (był to czyn zagrożony karą od lat 5 do kary śmierci). Zarzutem objęto jego aktywność społeczną od września 1977. Został osadzony w więzieniu mokotowskim wraz z innymi aresztowanymi członkami KSS „KOR” Jackiem Kuroniem, Adamem Michnikiem, Henrykiem Wujcem i Zbigniewem Romaszewskim[108]. 11 stycznia 1983 przedstawiony zarzut zmieniono na zarzut przygotowań do czynu opisanego w art. 123 kodeksu karnego, za co groziła kara od 1 roku do 10 lat pozbawienia wolności[109]. 1 czerwca 1983 otrzymał sześciodniową przepustkę na pierwszą komunię córki, z której nie powrócił[110]. Od 16 czerwca 1983 był poszukiwany listem gończym[111].

W podziemiu uczestniczył w organizowaniu wydawnictwa „Myśl”[1]. Publikował w prasie drugiego obiegu, m.in. w „Tygodniku Mazowsze” i „Przeglądzie Wiadomości Agencyjnych[1]. W 1984 wydał w drugim obiegu pracę pt. Solidarność – problemy, znaki zapytania[67]. Jesienią 1984 został członkiem podziemnej Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Regionu Mazowsze[112]. W RKW posługiwał się się pseudonimem „Oleś”, do jego obowiązków należało kształtowanie linii politycznej RKW, kontakt z „Tygodnikiem Mazowsze” oraz kontakt ze strukturami „Armenii” kierowanymi przez Wojciecha Stawiszyńskiego[113]. Już od 1983 uczestniczył w imieniu RKW w posiedzeniach Tymczasowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ „Solidarność”, jakkolwiek nie został członkiem TKK i miał jedynie głos doradczy[114]. Z ramienia RKW uczestniczył w przygotowaniu ogólnopolskiego tajnego zjazdu członków „Solidarności” planowanego na 1986, który nie doszedł do skutku z uwagi na aresztowanie Zbigniewa Bujaka w maju tegoż roku. Do jego zadań należało m.in. opracowanie programu spotkania (wspólnie z Wojciechem Stawiszyńskim) oraz przygotowanie uchwały programowej i uchwał zawierających stanowisko wobec nowych związków zawodowych powstałych po 1981 oraz związków zdelegalizowanych w stanie wojennym[115]. W opublikowanym 24 września 1986 w „TM” artykule W nowym układzie politycznym z optymizmem przyjął decyzję o amnestii ogłoszonej w lipcu 1986[116]. Ujawnił się wraz Wiktorem Kulerskim 30 września 1986, a RKW działała od tego dnia jawnie[117] (list gończy przeciwko niemu odwołano w październiku 1986, natomiast postępowanie karne umorzono dopiero w maju 1987[118]). Przywołany artykuł, w którym określił poprzedzające amnestię przesłuchania negocjacjami politycznymi, wywoływał później (także po 1989) kontrowersje co do możliwych tajnych rozmów pomiędzy liderami „Solidarności” a władzami PRL, jakkolwiek sam autor być może posłużył się jedynie nieprecyzyjną figurą stylistyczną[116]. W październiku 1987 Jan Lityński opublikował w „TM” artykuł Skończył się czas negacji, w którym sugerował wysunięcie programu reform, które wymuszą zmiany w systemie politycznym[119]. Razem z Pawłem Spiewakiem opublikował w 1987 książkę Książę jest nagi. Uwagi o socjotechnice komunizmu[67]. W czerwcu 1987 podpisał deklarację Kręgu Przyjaciół Solidarności Polsko-Czesko-Słowackiej, następnie uczestniczył w spotkaniach opozycjonistów polskich, czeskich i słowackich organizowanych w Sudetach[67].

Brał udział w zwołanym przez Lecha Wałęsę 7 listopada 1987 zebraniu działaczy niezależnych, na którym opowiedział się za jednolitym kierownictwem całej opozycji[120]. Był także przeciwny przekształceniu ośrodka budowanego wokół „Solidarności” w reprezentację różnych nurtów opozycji[121]. Na przełomie 1987 i 1988 bronił wraz ze Zbigniewem Bujakiem koncepcji budowy ruchu społecznego, który tworzyłby mechanizm nacisku na władze, jednak bez ambicji ściśle politycznych[122]. Opowiadał się też za odkrywaniem tzw. białych plam w polityce historycznej, wskazując na prawdę o zbrodni katyńskiej jako kluczowy element relacji polsko-sowieckich[123]. W ogłoszonym w maju 1988 w „Tygodniku Mazowsze” artykule Szanse na wyjście z pata zmienił wcześniejsze stanowisko i rozważał udział opozycji we współrządzeniu państwem (od czego „Solidarność” dotychczas się odżegnywała), jakkolwiek przyznawał, że nie miała ona wówczas politycznego i gospodarczego programu[124]. Od 1988 był rzecznikiem prasowym RKW[4].

W sierpniu 1988 wspierał jako doradca strajk górników w KWK Manifest Lipcowy[125]. 18 grudnia 1988 został członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie[126]. W lutym 1989 został członkiem nowo wybranej Regionalnej Komisji Wykonawczej NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze[127]. Na forum związkowym opowiedział się wraz ze Zbigniewem Bujakiem za udziałem wybieralnych działaczy w planowanych wyborach do Sejmu PRL[128]. Uczestniczył w obradach Okrągłego Stołu, pracując w podzespole do spraw górnictwa[129]. W kwietniu 1989 został przewodniczącym Komitetu Obywatelskiego „Solidarność” w Warszawie, którego celem było przygotowanie kampanii wyborczej kandydatów KO w województwie warszawskim w wyznaczonych na czerwiec 1989 wyborach parlamentarnych (sam kandydował wówczas do Sejmu PRL w województwie wałbrzyskim[130]). Uczestniczył też w przygotowaniu listy wszystkich kandydatów KO w tych wyborach na terenie całego kraju[131].

Jakkolwiek należał do tych działaczy „Solidarności”, którzy w drugiej połowie lat 80. poszukiwali w swej publicystyce możliwego kształtu kompromisu z władzami PRL, przez funkcjonariuszy Ministerstwa Spraw Wewnętrznych jeszcze jesienią 1988 był zaliczany do „opozycji ekstremalnej”[132].

III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Jan Lityński podczas debaty dotyczącej OFE (2011)

W wyborach parlamentarnych w 1989 został wybrany na posła X kadencji z ramienia Komitetu Obywatelskiego. Ubiegał się o mandat nr 395 w okręgu nr 101 (Świdnica), zdobywając 105 769 głosów, tj. 74,5% oddanych ważnych głosów[4][133]. Został członkiem Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego, zasiadał w Komisji Spraw Zagranicznych[134], był też członkiem tzw. komisji Rokity[135]. Należał do grupy członków KO, którzy w czerwcu 1990 postulowali jego rozwiązanie, sprzeciwiając się wykorzystaniu struktur komitetu dla wsparcia Lecha Wałęsy i koncepcji tzw. przyspieszenia[136]. W lipcu 1990 wstąpił do Ruchu Obywatelskiego Akcja Demokratyczna, był sygnatariuszem jego deklaracji założycielskiej[137], następnie został członkiem koła ROAD w ramach Obywatelskiego Klubu Parlamentarnego[138], a od września 1990 był członkiem zespołu organizacyjnego ROAD, stanowiącego tymczasowego prezydium ruchu[139]. Jesienią 1990 uczestniczył aktywnie w kampanii prezydenckiej Tadeusza Mazowieckiego[140]. W styczniu 1991 został członkiem rady naczelnej ROAD, jednak organizacja ta podjęła już wówczas decyzję o zjednoczeniu z powstałą w tym okresie Unią Demokratyczną[141]. Od tego samego miesiąca do końca kadencji Sejmu był członkiem nowo powołanego Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna[142][134]. W maju 1991 został członkiem UD, wszedł w skład prezydium jej rady, odmówił natomiast przyłączenia się do partyjnej frakcji, którą zamierzała stworzyć Zofia Kuratowska[143].

Przed wyborami parlamentarnymi w 1991 opowiadał się przeciwko koalicji wyborczej z innymi partiami wywodzącymi się z „Solidarności”[144]. Następnie należał do komitetu wyborczego UD[145]. Znalazł się na wyborczej liście krajowej UD (na 17. miejscu)[146], mandat posła I kadencji zdobył jednak w okręgu nr 12 (Wałbrzych), otrzymując 16 193 głosy (8,0% głosów; cała lista uzyskała 16,6% głosów w tym okręgu)[147][148][149]. W Sejm I kadencji w dalszym ciągu był członkiem Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna[148][150], był przewodniczącym Komisji Polityki Społecznej oraz członkiem Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych, a także komisji nadzwyczajnej badającej sposób wykonania przez ministra spraw wewnętrznych tzw. uchwały lustracyjnej[1][151]. W trakcie kadencji opowiadał się przeciwko koalicji z innymi partiami postsolidarnościowymi, uważając, że nie byłaby ona zdolna do zbudowania spójnego programu[152]. Popierał ideę referendum w sprawie dopuszczalności przerywania ciąży[153], następnie głosował przeciwko ustawie z 7 stycznia 1993 o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, uznając ją za zbyt restrykcyjną[154]. W kwietniu 1993 został kolejny raz wybrany członkiem stuosobowej rady Unii Demokratycznej[155], w maju tegoż roku został ponownie członkiem prezydium tego gremium[156]. Sprzeciwiał się nadaniu rządowi Hanny Suchockiej specjalnych pełnomocnictw, co postulował Aleksander Hall[157].

Przed wyborami parlamentarnymi w 1993 wszedł ponownie w skład komitetu wyborczego UD[158]. Opowiadał się za zawiązaniem koalicji wyborczej z Kongresem Liberalno-Demokratycznym[155], do czego ostatecznie nie doszło. Ponownie znalazł się na wyborczej liście krajowej UD (na 14. miejscu)[159], mandat posła II kadencji uzyskał natomiast w okręgu nr 48 (Wałbrzych), zdobywając 9836 głosów (3,8% głosów; cała lista uzyskała 11,2% głosów w tym okręgu)[160][161][162]. W II kadencji był początkowo członkiem Klubu Parlamentarnego Unia Demokratyczna[163], a od kwietnia 1994 nowo powstałego Klubu Parlamentarnego Unii Wolności. Pracował w Komisji Polityki Społecznej (jako zastępca przewodniczącego) i oraz w Komisji Administracji i Spraw Wewnętrznych[164]. Uczestniczył w przygotowaniach do zjednoczenia UD i KLD jako członek wspólnej komisji programowej tych partii[165]. Na zjeździe zjednoczeniowym w kwietniu 1994 został członkiem rady krajowej nowo powołanej Unii Wolności, uzyskując 450 głosów[166]; wszedł także w skład prezydium partii[167].

W wyborach w 1997 z powodzeniem ubiegał się o reelekcję z okręgu wałbrzyskiego. Kandydował z 2. miejsca okręgowej listy UW (za Krzysztofem Budnikiem), otrzymując 7942 głosy (3,3% głosów; partia dostała 11,7% poparcia w tym okręgu)[168][169]. Z ramienia UW należał do negocjatorów w rozmowach z Akcją Wyborczą Solidarność, które zakończyły się utworzeniem koalicyjnego rządu Jerzego Buzka[170]. W latach 1997–2001 był przewodniczącym Komisji Polityki Społecznej, w latach 1999–2001 członkiem, w III kadencji pełnił też funkcję rotacyjnego przewodniczącego Komisji do Spraw Służb Specjalnych[1][168]. Przed wyborami prezydenckimi w 2000 opowiadał się przeciwko poparciu przez UW kandydatury Andrzeja Olechowskiego[171]. Do 2001 wchodził w skład zarządu Unii Wolności[1].

W wyborach w 2001 bez powodzenia ubiegał się o poselską reelekcję w nowo utworzonym okręgu nr 2 (Wałbrzych)[172]. Od 2005 działał w powstałej z przekształcenia UW Partii Demokratycznej – demokraci.pl, do 2009 był członkiem rady krajowej tego ugrupowania[67]. Bezskutecznie kandydował do Sejmu z listy PD w wyborach parlamentarnych w 2005 w okręgu warszawskim[173] oraz z listy koalicji Lewica i Demokraci w przedterminowych wyborach parlamentarnych w 2007 w okręgu wałbrzyskim[174]. Przed tymi ostatnimi wyborami jego kandydatura spotkała się ze sprzeciwem części działaczy Sojuszu Lewicy Demokratycznej[175].

W latach 2008–2010 był doradcą do spraw społecznych w Polskich Liniach Lotniczych „LOT”, pracował także jako mediator przy rozwiązywaniu sporów[176]. Był członkiem komitetu poparcia Bronisława Komorowskiego przed przedterminowymi wyborami prezydenckimi w 2010[177]. 12 października 2010 został doradcą prezydenta do spraw kontaktów z partiami i środowiskami politycznymi. Pełnił tę funkcję do 5 sierpnia 2015[178].

Publikował w prasie polskiej i zagranicznej, m.in. w „Gazecie Wyborczej”, „Rzeczpospolitej”, „Der Spiegel”, „Libération”, „The New Yorker” i innych.

Zmarł 21 lutego 2021 w Pułtusku[2]; utonął w rzece Narew, ratując swojego psa[2][179]. Jego ciało odnaleziono 27 lutego po kilkudniowej akcji poszukiwawczej[180].

Życie prywatne[edytuj | edytuj kod]

Jego pierwszą żoną była Anna Dodziuk[181]. Następnie ożenił się z psycholog Krystyną Zegarską[182]. Jego trzecią żoną była Elżbieta Bogucka[183].

Regularnie używał roweru jako podstawowego środka transportu (także w okresie sprawowania mandatu poselskiego)[184]. Był miłośnikiem zwierząt[185], a także wielbicielem muzyki rockowej[186]. Interesował się również m.in. sportem i historią himalaizmu[187].

Odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Został odznaczony przez prezydenta Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim (2006)[188] oraz Krzyżem Komandorskim z Gwiazdą (2008) Orderu Odrodzenia Polski[189]. W 2015 prezydent Bronisław Komorowski nadał mu Krzyż Wolności i Solidarności[190].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Został bohaterem wystawy stałej w Europejskim Centrum Solidarności w Gdańsku[191]. Wkrótce po jego śmierci Fundacja Azylu pod Psim Aniołem zorganizowała akcję Być jak Janek Lityński propagującą wspieranie zwierząt przebywających w schroniskach, jak czynił to zmarły polityk[185].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e f g h i j k l m n o p q r Andrzej Friszke: Jan Lityński. W: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. T. 2. Warszawa: Ośrodek Karta, 2002, s. 206–209.
  2. a b c Jan Lityński nie żyje. onet.pl, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-02-22].
  3. a b c Jan Lityński. dzieje.pl, 22 luty 2021. [dostęp 2021-02-22].
  4. a b c d e Nasi w Sejmie i w Senacie. Posłowie i senatorowie wybrani z listy Solidarności. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Volumen, 1990, s. 87.
  5. Regina Lityńska. wyborcza.pl, 9 października 2013. [dostęp 2021-02-24].
  6. Nyzio 2014 ↓, s. 38.
  7. Nyzio 2014 ↓, s. 378.
  8. Niezależny prezes Kaczyńskich. wyborcza.pl, 2 kwietnia 2007. [dostęp 2015-08-05].
  9. Friszke 2010 ↓, s. 371.
  10. a b Friszke 2010 ↓, s. 404.
  11. Friszke 2010 ↓, s. 429.
  12. Friszke 2010 ↓, s. 437–438, 448.
  13. Friszke 2010 ↓, s. 441.
  14. Friszke 2010 ↓, s. 443.
  15. Friszke 2010 ↓, s. 467.
  16. Eisler 2006 ↓, s. 85.
  17. Friszke 2010 ↓, s. 521.
  18. Eisler 2006 ↓, s. 179–180.
  19. a b Friszke 2010 ↓, s. 529.
  20. Friszke 2010 ↓, s. 532, 567.
  21. Friszke 2010 ↓, s. 523.
  22. Friszke 2010 ↓, s. 542.
  23. Friszke 2010 ↓, s. 555, 558–559.
  24. Eisler 2006 ↓, s. 225–227.
  25. Friszke 2010 ↓, s. 566.
  26. Eisler 2006 ↓, s. 234.
  27. Friszke 2010 ↓, s. 567.
  28. Friszke 2010 ↓, s. 580.
  29. Eisler 2006 ↓, s. 529.
  30. Friszke 2010 ↓, s. 583.
  31. Eisler 2006 ↓, s. 279.
  32. Friszke 2010 ↓, s. 578.
  33. Friszke 2010 ↓, s. 620.
  34. Friszke 2010 ↓, s. 659.
  35. Friszke 2010 ↓, s. 761.
  36. Friszke 2010 ↓, s. 762.
  37. Friszke 2010 ↓, s. 771.
  38. Friszke 2010 ↓, s. 772.
  39. Friszke 2010 ↓, s. 872.
  40. Friszke 2010 ↓, s. 880.
  41. Friszke 2011 ↓, s. 31.
  42. Zmarł Jan Lityński. Muzeum Historii Polski, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-02-28].
  43. Friszke 2011 ↓, s. 35–36.
  44. Skórzyński 2012 ↓, s. 31.
  45. Friszke 2011 ↓, s. 46.
  46. Skórzyński 2012 ↓, s. 36.
  47. Friszke 2011 ↓, s. 65.
  48. Skórzyński 2012 ↓, s. 47.
  49. Friszke 2011 ↓, s. 81.
  50. Skórzyński 2012 ↓, s. 38.
  51. Skórzyński 2012 ↓, s. 68.
  52. Skórzyński 2012 ↓, s. 94.
  53. Friszke 2011 ↓, s. 103–104.
  54. Skórzyński 2012 ↓, s. 95.
  55. a b Friszke 2011 ↓, s. 106.
  56. Skórzyński 2012 ↓, s. 101–103.
  57. Friszke 2011 ↓, s. 148.
  58. Skórzyński 2012 ↓, s. 110.
  59. Skórzyński 2012 ↓, s. 84, 153.
  60. Skórzyński 2012 ↓, s. 150.
  61. Friszke 2011 ↓, s. 285.
  62. Friszke 2011 ↓, s. 123.
  63. Skórzyński 2012 ↓, s. 143.
  64. Dokumenty Komitetu Obrony Robotników i Komitetu Samoobrony Społecznej „KOR”. Andrzej Jastrzębski (wstęp i opracowanie). Warszawa-Londyn: PWN i Aneks, 1994, s. 77.
  65. Friszke 2011 ↓, s. 199.
  66. Skórzyński 2012 ↓, s. 144.
  67. a b c d e Mirosława Łątkowska, Adam Borowski: Jan Lityński. W: Encyklopedia Solidarności. Opozycja w PRL 1976–1989. T. 1. Warszawa: Stowarzyszenie Pokolenie, Oficyna Wydawnicza Volumen i Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 252–253.
  68. Friszke 2011 ↓, s. 221–222.
  69. Skórzyński 2012 ↓, s. 243.
  70. Skórzyński 2012 ↓, s. 257.
  71. Skórzyński 2012 ↓, s. 264.
  72. Skórzyński 2012 ↓, s. 282.
  73. a b Friszke 2011 ↓, s. 259.
  74. a b Skórzyński 2012 ↓, s. 274.
  75. Skórzyński 2012 ↓, s. 292.
  76. Skórzyński 2012 ↓, s. 289.
  77. Skórzyński 2012 ↓, s. 290.
  78. Friszke 2011 ↓, s. 295.
  79. Skórzyński 2012 ↓, s. 339.
  80. Skórzyński 2012 ↓, s. 344.
  81. Friszke 2011 ↓, s. 502.
  82. Skórzyński 2012 ↓, s. 403–404.
  83. Skórzyński 2012 ↓, s. 277.
  84. Friszke 2011 ↓, s. 303.
  85. Skórzyński 2012 ↓, s. 353.
  86. Skórzyński 2012 ↓, s. 409.
  87. Friszke 2011 ↓, s. 312.
  88. Skórzyński 2012 ↓, s. 356–358.
  89. Friszke 2011 ↓, s. 429.
  90. Skórzyński 2012 ↓, s. 394.
  91. Skórzyński 2012 ↓, s. 412.
  92. Friszke 2011 ↓, s. 469.
  93. Friszke 2011 ↓, s. 557.
  94. Skórzyński 2012 ↓, s. 450.
  95. Friszke 2011 ↓, s. 567.
  96. Skórzyński 2012 ↓, s. 452.
  97. Friszke 2011 ↓, s. 575.
  98. Grzegorz Waligóra: Jerzy Jacek Pilchowski. W: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. T. 2. Warszawa: Ośrodek Karta, 2002, s. 253.
  99. Łukasz Kamiński: NSZZ „Solidarność” Region Dolny Śląsk. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 6. Polska południowa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 329, 336, 340.
  100. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 259.
  101. Ewa Zając: NSZZ „Solidarność” Region Małopolska. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 6. Polska południowa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 24.
  102. Friszke 2014 ↓, s. 521.
  103. Friszke 2014 ↓, s. 524.
  104. Friszke 2014 ↓, s. 612.
  105. Friszke 2014 ↓, s. 572.
  106. Friszke 2014 ↓, s. 591.
  107. Friszke 2014 ↓, s. 808–811.
  108. Friszke 2017 ↓, s. 200.
  109. Friszke 2017 ↓, s. 295.
  110. Friszke 2017 ↓, s. 357.
  111. Friszke 2017 ↓, s. 390.
  112. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 294.
  113. Andrzej Friszke: Regionalny Komitet Wykonawczy Mazowsze. Powstanie, struktura, działalność (1981–1986). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 433.
  114. Andrzej Friszke: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (1981–1987). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 55, 120, 158, 172.
  115. Andrzej Friszke: Tymczasowa Komisja Koordynacyjna NSZZ „Solidarność” (1981–1987). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 147–148, 150.
  116. a b Skórzyński 2009 ↓, s. 53.
  117. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 342.
  118. Andrzej Friszke: Regionalny Komitet Wykonawczy Mazowsze. Powstanie, struktura, działalność (1981–1986). W: Solidarność podziemna 1981–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN i Stowarzyszenie Archiwum Solidarności, 2006, s. 484.
  119. Skórzyński 2009 ↓, s. 85.
  120. Skórzyński 2009 ↓, s. 89.
  121. Andrzej Friszke: Komitet Obywatelski. Geneza i historia. W: Komitet Obywatelski przy Przewodniczącym NSZZ „Solidarność” Lechu Wałęsie. Stenogramy posiedzeń 1987–1989. Warszawa: Rosner&Wspólnicy, 2006, s. 26.
  122. Skórzyński 2009 ↓, s. 96.
  123. Paweł Kowal: Koniec systemu władzy. Polityka ekipy gen. Wojciecha Jaruzelskiego w latach 1986–1989. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, Instytut Pamięci Narodowej i Wydawnictwo Trio, 2012, s. 158.
  124. Skórzyński 2009 ↓, s. 123, 131.
  125. Tomasz Kurpierz, Jarosław Neja: NSZZ „Solidarność” Region Śląsko-Dąbrowski. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 6. Polska południowa. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 296.
  126. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 359.
  127. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 358.
  128. Skórzyński 2009 ↓, s. 318.
  129. Włodzimierz Domagalski: NSZZ „Solidarność” Region Mazowsze. W: NSZZ „Solidarność” 1980–1989. Tom 5. Polska środkowo-wschodnia. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2010, s. 357.
  130. Słodkowska 2014 ↓, s. 47.
  131. Słodkowska 2014 ↓, s. 92.
  132. Antoni Dudek: Reglamentowana rewolucja. Rozkład dyktatury komunistycznej w Polsce 1988–1990. Kraków: Znak Horyzont, 2014, s. 68, 204.
  133. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 8 czerwca 1989 r. o wynikach głosowania i wynikach wyborów do Sejmu Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przeprowadzonych dnia 4 czerwca 1989 r. (M.P. z 1989 r. nr 21, poz. 149).
  134. a b Strona sejmowa posła X kadencji. [dostęp 2021-03-01].
  135. Nyzio 2014 ↓, s. 117–118.
  136. Nyzio 2014 ↓, s. 83.
  137. Nyzio 2014 ↓, s. 96.
  138. Nyzio 2014 ↓, s. 99.
  139. Chimiak 2010 ↓, s. 80.
  140. Chimiak 2010 ↓, s. 97.
  141. Nyzio 2014 ↓, s. 125.
  142. Nyzio 2014 ↓, s. 115.
  143. Nyzio 2014 ↓, s. 140, 148, 150.
  144. Nyzio 2014 ↓, s. 185.
  145. Nyzio 2014 ↓, s. 195.
  146. Nyzio 2014 ↓, s. 196.
  147. Nyzio 2014 ↓, s. 509.
  148. a b Strona sejmowa posła I kadencji. [dostęp 2021-03-01].
  149. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 31 października 1991 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, przeprowadzonych w dniu 27 października 1991 r. (M.P. z 1991 r. nr 41, poz. 288).
  150. Nyzio 2014 ↓, s. 199.
  151. Nyzio 2014 ↓, s. 225–226.
  152. Nyzio 2014 ↓, s. 241.
  153. Nyzio 2014 ↓, s. 306.
  154. Nyzio 2014 ↓, s. 310–311.
  155. a b Nyzio 2014 ↓, s. 345.
  156. Nyzio 2014 ↓, s. 347.
  157. Nyzio 2014 ↓, s. 350.
  158. Nyzio 2014 ↓, s. 363.
  159. Nyzio 2014 ↓, s. 366.
  160. Nyzio 2014 ↓, s. 544.
  161. Strona sejmowa posła II kadencji. [dostęp 2021-03-01].
  162. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 23 września 1993 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 19 września 1993 r. (M.P. z 1993 r. nr 50, poz. 470).
  163. Nyzio 2014 ↓, s. 380.
  164. Nyzio 2014 ↓, s. 501.
  165. Nyzio 2014 ↓, s. 414.
  166. Nyzio 2014 ↓, s. 423.
  167. Nyzio 2014 ↓, s. 424.
  168. a b Strona sejmowa posła III kadencji. [dostęp 2015-08-05].
  169. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 września 1997 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 21 września 1997 r. (M.P. z 1997 r. nr 64, poz. 620).
  170. Dudek 2007 ↓, s. 354.
  171. Dudek 2007 ↓, s. 392.
  172. Wybory parlamentarne 2001. pkw.gov.pl. [dostęp 2021-03-01].
  173. Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzone na dzień 25 września 2005. pkw.gov.pl. [dostęp 2021-02-28].
  174. Wybory do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej zarządzone na dzień 21 października 2007. pkw.gov.pl. [dostęp 2021-02-28].
  175. Nyzio 2014 ↓, s. 446.
  176. Płetowonurkowie znaleźli ciało Jana Lityńskiego. rp.pl, 27 lutego 2021. [dostęp 2021-02-27].
  177. Komitet poparcia Bronisława Komorowskiego. onet.pl, 16 maja 2010. [dostęp 2015-08-05].
  178. Prezydent odwołał ministrów w KPRP i doradców. prezydent.pl, 5 sierpnia 2015. [dostęp 2015-08-05].
  179. Piotr Szostak: Jan Lityński nie żyje, działacz „Solidarności” i polityk. wyborcza.pl, 21 lutego 2021. [dostęp 2021-02-21].
  180. Anna Kozińska: Jan Lityński nie żyje. Odnaleziono ciało. wp.pl, 27 lutego 2021. [dostęp 2021-02-27].
  181. Grażyna Jaworska: Anna Dodziuk. W: Opozycja w PRL. Słownik biograficzny 1956–1989. T. 3. Warszawa: Ośrodek Karta, 2006, s. 71.
  182. Who is who w Polsce. Encyklopedia biograficzna z życiorysami znanych Polek i Polaków. Zug: Hübners blaues Who is Who, 2007.
  183. Nie żyje Jan Lityński. Jego żona: Janek nie wypłynął z przerębli ratując psa. dziennik.pl, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-02-24].
  184. Małgorzata Subotić: „Rowerowa” rozmowa z Janem Lityńskim. rowery.zbooy.pl, 7 stycznia 2000. [dostęp 2021-02-23].
  185. a b Żona Lityńskiego wydała zgodę. „Wiemy, że byłby szczęśliwy”. o2.pl, 26 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].
  186. Edyta Sokołowska: Jan Lityński nie żyje. Nieznana historia jednego zdjęcia. Łzy stają w oczach. o2.pl, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].
  187. Robert Kowalski: Czego słuchał Janek Lityński? Nieznana twarz opozycjonisty, polityka. oko.press, 22 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].
  188. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 21 września 2006 r. o nadaniu orderów (M.P. z 2006 r. nr 84, poz. 848).
  189. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 28 kwietnia 2008 r. o nadaniu orderów i odznaczeń (M.P. z 2008 r. nr 94, poz. 808).
  190. Postanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 23 lipca 2015 r. o nadaniu odznaczeń (M.P. z 2015 r. poz. 886).
  191. Zmarł Jan Lityński. Prezydent Gdańska i dyrektor ECS: – Służył ideałom Solidarności. gdansk.pl, 21 lutego 2021. [dostęp 2021-03-01].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Katarzyna Chimiak: ROAD. Polityka czasu przełomu. Ruch Obywatelski – Akcja Demokratyczna 1990–1991. Płock: Fundacja Lorga, 2010. ISBN 978-83-923554-2-7.
  • Antoni Dudek: Historia polityczna Polski. 1989–2005. Kraków: Wydawnictwo Arcana, 2007. ISBN 83-89243-29-6.
  • Jerzy Eisler: Polski rok 1968. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2006. ISBN 83-60464-02-2.
  • Andrzej Friszke: Anatomia buntu. Kuroń, Modzelewski i komandosi. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2010. ISBN 978-83-240-1305-0.
  • Andrzej Friszke: Czas KOR-u. Jacek Kuroń a geneza Solidarności. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak” i ISP PAN, 2011. ISBN 978-83-240-1813-0.
  • Andrzej Friszke: Rewolucja Solidarności 1980–1981. Kraków: Znak Horyzont, ISP PAN i Europejskie Centrum Solidarności, 2014. ISBN 978-83-240-3001-9.
  • Andrzej Friszke: Sprawa jedenastu. Uwięzienie przywódców NSZZ „Solidarność”. Kraków: Znak Horyzont, ISP PAN i Europejskie Centrum Solidarności, 2017. ISBN 978-83-240-4251-7.
  • Arkadiusz Nyzio: Rządzić znaczy służyć? Historia Unii Demokratycznej (1991–1994). Warszawa: PiT, 2014. ISBN 978-83-86219-72-8.
  • Jan Skórzyński: Rewolucja Okrągłego Stołu. Kraków: Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, 2009. ISBN 978-83-240-1169-8.
  • Jan Skórzyński: Siła bezsilnych. Historia Komitetu Obrony Robotników. Warszawa: Świat Książki, 2012. ISBN 978-83-7799-356-9.
  • Inka Słodkowska: Komitety Obywatelskie 1989–1992. Rdzeń polskiej transformacji. Warszawa: Instytut Studiów Politycznych PAN, 2014. ISBN 978-83-64091-26-1.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.