Język serbski

српски језик
srpski jezik
Obszar Serbia (w tym Kosowo), Czarnogóra, Bośnia i Hercegowina, Macedonia Północna, Bułgaria, Albania i inne
Liczba mówiących ok. 12 milionów[1]
Pismo/alfabet alfabet chorwacki, cyrylica serbska
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy  Serbia
 Kosowo[2]
 Bośnia i Hercegowina[3]
Organ regulujący Rada Standaryzacji Języka Serbskiego
Ethnologue 1 narodowy
Kody języka
ISO 639-1 sr
ISO 639-2 srp/scc
Kod ISO 639-3 srp
IETF sr
Glottolog serb1264
Ethnologue srp
SIL SRP
Występowanie
Ilustracja
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku serbskim
Słownik języka serbskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Diasystem serbsko-chorwacki (2006)

Język serbski (serb. cрпски језик / srpski jezik) – język z grupy zachodniej języków południowosłowiańskich, używany głównie przez Serbów. Ma status języka urzędowego w Serbii, Bośni i Hercegowinie i spornym Kosowie. Ponadto jest oficjalnie uznanym językiem mniejszościowym w Czarnogórze[4], Chorwacji, Macedonii Północnej[5], Rumunii, Czechach[6], na Węgrzech[7], Słowacji[8].

Status mowy serbskiej i kwestia jej odrębności względem języka chorwackiego jest przedmiotem kontrowersji politycznej[9][10]. Język serbski jako język standardowy opiera się na narzeczu sztokawskim, najbardziej rozpowszechnionym na serbsko-chorwackim obszarze językowym[11]. Na poziomie ustandaryzowanych form literackich serbski, chorwacki, bośniacki i czarnogórski bywają traktowane jako narodowe odmiany policentrycznego języka standardowego[12], określanego kontrowersyjnym mianem języka serbsko-chorwackiego (lub sztokawszczyzną literacką)[13]. Oprócz sztokawszczyzny na terytorium Serbii funkcjonują gwary torlackie, odrębne względem narzecza sztokawskiego[10]. Zagadnieniem spornym jest klasyfikacja tych odmian językowych oraz kwestia ich przynależności lingwistycznej[14].

Rozwój literackiego języka serbskiego[edytuj | edytuj kod]

W roli pierwszego literackiego języka Serbów wystąpił język staro-cerkiewno-słowiański, który w IX w. stał się pierwszym spisanym językiem słowiańskim. Pojawienie się pisanego języka słowiańskiego zawdzięczamy braciom Cyrylowi i Metodemu, greckim mnichom, którzy na prośbę księcia wielkomorawskiego Rościsława przybyli do jego państwa by tam prowadzić misję chrystianizacyjną w języku słowiańskim, co miało uchronić państwo wielkomorawskie przed wzrostem wpływów duchowieństwa niemieckiego na Morawach. Cyryl przed przybyciem na Morawy stworzył nowy alfabet (głagolica), którym w języku słowiańskim spisano przekłady najpotrzebniejszych modlitw i tekstów liturgicznych. Wraz z przyjęciem chrześcijaństwa w obrządku bizantyjskim Serbowie przyjęli staro-cerkiewno-słowiański.

Z racji tego, że księgi przepisywane były ręcznie szybko do tekstów zaczęły przenikać słowa i zjawiska fonetyczne charakterystyczne dla terenów, na których powstawały kopie tych ksiąg. W ten sposób język staro-cerkiewno-słowiański rozszczepił się na odmiany, zwane redakcjami języka cerkiewnosłowiańskiego. Rozwinęły się więc redakcje ruska, bułgarska, a od XII w. serbska języka cerkiewnosłowiańskiego, w której powstały najważniejsze teksty serbskiego średniowiecza – głównie akty prawne i żywoty świętych. Wraz z podbojem ziem serbskich przez Turków w XIV i XV w. doszło do zahamowania rozwoju piśmiennictwa serbskiego, które od tej pory ograniczać się będzie wyłącznie do cerkwi prawosławnej. W XVIII w. redakcja serbska języka cerkiewnosłowiańskiego została zastąpiona rosyjską, która wraz z językiem ludowym, a od lat 1980. także z tzw. slovenosrpskim, będącym połączeniem elementów języka rosyjskiego i ludowego serbskiego, staną się trzema równorzędnie używanymi językami literackimi.

Narodziny współczesnego języka serbskiego wiążą się z osobą Vuka Karadžicia, reformatora języka i pisowni serbskiej, który zerwał z tradycją cerkiewną i oparł język literacki na jednym z dialektów serbskich. Jak trudnym w praktyce było to zadanie niech świadczy fakt, że próbując tłumaczyć Nowy Testament przy pomocy wyłącznie języka ludowego, w którym brakowało słów potrzebnych do przekładu, często odwoływał się do tradycji cerkiewnej lub po prostu tworzył neologizmy. Jednak zapoczątkowana w drugim dziesięcioleciu XIX w. reforma Vuka Karadžića po latach sporów doczekała się praktycznego zastosowania. Szczególną rolę w tym miały utwory wybitnych poetów serbskich tego okresu: Petra Njegoša i Branka Radičevicia, którzy swe utwory stworzyli w języku opartym na ludowym języku serbskim.

Pierwsze gimnazjum z językiem serbskim powstało w 1791 roku w Sremskich Karlovcach. Pierwszym popularnym pisarzem, piszącym w języku serbskim, był Dositej Obradovič, późniejszy założyciel pierwszej wyższej uczelni serbskiej.

W XIX w. popularna stała się idea jedności Słowian. Jednym z wariantów tej jedności miała być idea jugosłowiańska, czyli kulturalnej i językowej jedności południowych Słowian. W 1850 roku w Wiedniu podpisano umowę językową między Serbami i Chorwatami, która była początkiem tworzenia się standardu literackiego, który w dwudziestym wieku zyskał miano serbsko-chorwackiego lub chorwacko-serbskiego. Proces unifikacji języka zakończono w 1954 roku w Nowym Sadzie (Serbia), gdzie potwierdzono istnienie wspólnego języka standardowego dla Serbów, Chorwatów i Czarnogórców. Ustalono między innymi, że istnieje równoprawność dialektów chorwackich i serbskich oraz alfabetów łacińskiego i cyrylickiego. Po rozpadzie Jugosławii język serbsko-chorwacki w postaci unitarnego standardu oficjalnie przestał istnieć, ustępując miejsca oddzielnych wariantom językowym: serbskiemu, chorwackiemu i bośniackiemu.

Podział dialektalny[edytuj | edytuj kod]

Język serbski w postaci standardowej opiera się na narzeczu sztokawskim, a dokładniej na dialektach szumadijsko-wojwodińskim i wschodniohercegowińskim[15][16]. Sztokawszczyzna stanowi również podstawę trzech pozostałych standardów literackich (chorwackiego, bośniackiego i czarnogórskiego).

W obrębie sztokawszczyzny serbskiej istnieją dwa warianty wymowy:

Poza dialektem sztokawskim, będącym fundamentem współczesnego języka literackiego, na terenie Serbii wyróżnia się jeszcze dialekt torlacki. Narzecze to wykazuje liczne cechy wspólne z językami południowosłowiańskimi należącymi do podgrupy wschodniej i z tego względu jego przynależność jest kwestią sporną[14].

Dialekty te wraz z czterema standardami narodowymi podciąga się często pod pojęcie tzw. „języka serbsko-chorwackiego”. Miano to nie jest powszechnie akceptowane w krajach byłej Jugosławii, ale pozostaje w powszechnym użyciu wśród językoznawców i określa się nim wspólną podstawę, na której oparte zostały współczesne cztery standardy. Przy wzięciu pod uwagę aspektów socjolingwistycznych standardy te bywają również klasyfikowane jako odrębne języki[17][18], należące do diasystemu zwanego środkowo-południowosłowiańskim[19].

Użytkownicy języka serbskiego[edytuj | edytuj kod]

Ok. 12 milionów[1] osób w Serbii uznaje język serbski za swoją mowę ojczystą – jest on tutaj językiem urzędowym. Serbski ma również status urzędowy w Bośni i Hercegowinie. Istnieje też duża serbska diaspora.

Pismo[edytuj | edytuj kod]

Język serbski zapisany w alfabecie łacińskim i cyrylicy

Współcześnie funkcjonują dwa równoległe sposoby zapisu języka serbskiego: alfabet łaciński (zob. alfabet chorwacki) i cyrylica (zob. cyrylica serbska). Cyrylica, uważana za tradycyjne pismo Serbów, jest stosowana przede wszystkim w Serbii Środkowej, przez Serbów w Czarnogórze i BiH, rzadziej przez Serbów w Chorwacji i na północy Serbii w Wojwodinie. Oprócz geograficznych istnieją również polityczne uwarunkowania używania danego alfabetu. I tak gazety tradycyjne używają cyrylicy, cyrylicą zapisywane są teksty religijne i tradycyjne. Teksty nowoczesne używają obu alfabetów.

Rząd serbski na swojej stronie internetowej stwierdza: „Oficjalnym językiem Serbii jest serbski, a oficjalnie używanym alfabetem jest cyrylica, w użyciu jest też alfabet łaciński. Na obszarach zamieszkanych przez mniejszości etniczne prawo przewiduje użycie w obiegu oficjalnym języka i pisma mniejszości”[20].

Czasopisma stosują oba alfabety, na witrynach sklepów widać napisy w różnych alfabetach. Dokumenty oficjalne są jednak publikowane głównie cyrylicą.

W Czarnogórze przeważa obecnie alfabet łaciński.

Alfabet serbski[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Cyrylica serbska.
 Osobny artykuł: Alfabet chorwacki.
Cyrylica Łacinka Transkrypcja
Аа Aa A
Бб Bb B
Вв Vv W
Гг Gg G
Дд Dd D
Ђђ Đđ
Ее Ee E
Жж Žž Ż
Зз Zz Z
Ии Ii I
Cyrylica Łacinka Transkrypcja
Jj Jj J
Кк Kk K
Лл Ll L
Љљ Lj lj Ĺ
Мм Mm M
Нн Nn N
Њњ Nj nj Ń
Оо Oo O
Пп Pp P
Рр Rr R
Cyrylica Łacinka Transkrypcja
Сс Ss S
Тт Tt T
Ћћ Ćć Ć
Уу Uu U
Фф Ff F
Хх Hh Ch
Цц Cc C
Чч Čč Cz*
Џџ Dž dž
Шш Šš Sz

Gramatyka[edytuj | edytuj kod]

Zob. język serbsko-chorwacki.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Srpski jezik govori 12 miliona ljudi. [dostęp 2014-06-17].
  2. Constitution of the Republic of Kosovo, s. 2 [dostęp 2018-01-17].
  3. Footitt Hilary, Michael Kelly: Languages at War: Policies and Practices of Language Contacts in Conflict. Palgrave Macmillan, 2012, s. 111–120. ISBN 0-230-36877-8.
  4. Ustav Crne Gore. 2018-01-20. [zarchiwizowane z tego adresu].
  5. Minority Rights Group International : Macedonia : Macedonia Overview (ang.). Minorityrights.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-26)].
  6. Minority Rights Group International : Czech Republic : Czech Republic Overview (ang.). Minorityrights.org. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-10-26)].
  7. Ungern (niem.). [zarchiwizowane z tego adresu].
  8. Serbs in Slovakia granted minority status. B92. [zarchiwizowane z tego adresu].
  9. Ralph W. Fasold, Jeffrey Connor-Linton, An Introduction to Language and Linguistics, Cambridge University Press, 2006, s. 389, ISBN 978-0-521-84768-1 (ang.).
  10. a b Krzysztof Krysieniel, Gdy wspólny (?) język dzieli... Polityczne i prawne skutki rozpadu języka serbsko-chorwackiego (względnie chorwacko-serbskiego), „Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne”, 26, 2017, DOI10.4467/2543733XSSB.17.023.8321.
  11. Collegium Antropologicum, School of Biological Anthropology, 1991, s. 311 (ang.).
  12. Nikola Vučić, Većina lingvista ne želi biti u konfliktu s vladajućom ideologijom, Urban magazin, 15 czerwca 2016, s. 46–49, ISSN 1986-6143 [dostęp 2019-01-18] [zarchiwizowane z adresu 2016-06-22] (serb.-chorw.).
  13. Mate Kapović, Language, Ideology and Politics in Croatia, „Slavia centralis”, IV/2, 2011 (ang.).
  14. a b The South Slav Journal (tom 20), Dositey Obradovich Circle, 1999, s. 5 (ang.).
  15. Ljiljana Subotić, Dejan Sredojević, Isidora Bjelaković: Fonetika i fonologija: ortoepska i ortografska norma standardnog srpskog jezika. Filozofski fakultet, Univerzitet u Novom Sadu, 2012, s. 13-14. (serb.-chorw.)
  16. Darko Brodić, Alessia Amelio, Discrimination of Different Serbian Pronunciations from Shtokavian Dialect, s. 1 [dostęp 2018-01-20] (serb.-chorw.).
  17. Graeme Trousdale: Introduction to English Sociolinguistics. Edinburgh University Press, 2010, s. 7. (ang.)
  18. Mirjana N. Dedaić, Daniel N. Nelson: At War with Words. Walter de Gruyter, 2012, s. 248-249. (ang.)
  19. Dalibor Brozović, Organska podloga hrvatskoga jezika, 1998 (serb.-chorw.).
  20. Становништво, језик и вера

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.