Język haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej

Język haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej (JHP BN)język informacyjno-wyszukiwawczy o charakterze uniwersalnym stosowanym od kilkudziesięciu lat w bieżącej bibliografii narodowej, katalogach Biblioteki Narodowej oraz co najmniej kilkuset polskich bibliotekach[1].

Historia języka haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej[edytuj | edytuj kod]

Pierwszy słownik JHP BN ukazał się w 1956 r. pod tytułem Słownik tematów dla bibliografij i katalogów w układzie przedmiotowym, nazywany też Słownikiem Kossonogi.

Następne wydanie było dopiero w 1989 r. pod tytułem Słownik języka haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej. Kolejne wydania poprawianego i uzupełnianego słownika były w latach 1993, 1997, 2000 i 2005.

Od 1957 r. Biblioteka Narodowa zamieszcza hasła przedmiotowe we wszystkich opisach bibliograficznych rejestrowanych w bieżącej bibliografii narodowej wydawnictw zwartych Przewodniku Bibliograficznym, a od 1969 r. katalog przedmiotowy – początkowo tradycyjny, kartkowy, a następnie zautomatyzowany - stał się głównym katalogiem rzeczowym BN.

Wszystkie hasła JHP BN są objęte kontrolą kartoteki wzorcowej tworzonej stopniowo od 1995 roku. Wówczas to zawartość kartoteki kartkowej przeniesiono do systemu MAK, a następnie do zintegrowanego systemu bibliotecznego INNOPAC i rozpoczęto tworzenie wzorcowych haseł osobowych, korporatywnych, tytułowych i geograficznych. Kartoteka wzorcowa JHP BN jest od początku prowadzona w formatach typu MARC - pierwotnie w formacie własnym BN (MARCBN), następnie w USMARC, obecnie MARC21. Umożliwiło to wykorzystywanie języka w systemach bibliotecznych przystosowanych do obsługi sieci odsyłaczy w systemie informacyjno-wyszukiwawczym.

Od września 2007 r. odpowiedzialność za rozwój JHP BN przejęła Pracownia Języka Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej w Instytucie Bibliograficznym, pod kierownictwem Anny Stolarczyk.

JHP BN był projektowany i prowadzony początkowo jako język opisu książek. Począwszy od lat 90-tych XX w. opracowanie w JHP BN obejmowano kolejno:

- artykuły z czasopism

- czasopisma

- dokumenty życia społecznego (druki ulotne, statuty i regulaminy, katalogi)

- druki muzyczne

- dokumenty elektroniczne

- dokumenty audiowizualne

- dokumenty kartograficzne

- dokumenty ikonograficzne

- stare druki

- rękopisy

Jednostki leksykalne JHP BN[edytuj | edytuj kod]

Tematy - są jednostkami samodzielnymi leksykalnie i składniowo, tzn. mogą samodzielnie stanowić hasło przedmiotowe.

Tematy dzielimy na:

rzeczowe (ogólne) – wyrażane zwykle nazwą pospolitą, np. Strach, Zwierzęta, Współpraca gospodarcza, Wychowanie w rodzinie, Fiat Uno, Medal Virtuti Militari, Bitwa 1241 r. pod Legnicą itd.

jednostkowe

- osobowe,

np. Rej, Mikołaj (1505-1569), Biernat z Lublina (ca 1456-post1529), Katarzyna ze Sieny (św. ; 1894-1941), Kennedy (rodzina), Jagiellonowie (ród) itd.

- korporatywne,

np. Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Związek zawodowy Hutników, Biblioteka Narodowa, Sejm, Konkurs Poetycki o Laur "Czerwonej Róży" (48 ; 2007; Gdańsk) itd.

- tytułowe,

np. Biblia. NT, Bogurodzica, Koran itd.

- geograficzne,

np. Polska; Francja; Azja Środkowa; Arabskie, kraje; Śląsk, Górny; Jasienica (woj. mazowieckie, pow. Wołomin); Mazurskie, Pojezierze itd.

● formalne,

np. Podręczniki, Bibliografie, Listy, Encyklopedie, Encyklopedie polskie itd.

Określniki

Określniki - są wyrażeniami niesamodzielnymi składniowo, tzn. nie mogą samodzielnie stanowić hasła przedmiotowego. Są elementem dodawanym po temacie w celu doprecyzowania kontekstu, wskazania na aspekt, ujęcie, punkt widzenia, lokalizacji przedmiotu dokumentu w czasie i przestrzeni.

Określniki dzielimy na:

● określniki rzeczowe (treściowe, ogólne)

- ogólne - mają postać nazwy ogólnej, pospolitej, np. socjologia, etyka, zarządzanie, metody, gramatyka, gramatyka historyczna, uprawa, uprawa pod osłonami itd.

- jednostkowe - mają postać nazwy jednostkowej,

np. Barbakan, most Syreny, ulica Marszałkowska, Podgórze itd.

● określniki geograficzne - lokalizują przedmiot dokumentu w przestrzeni,

np. nazwy części świata, nazwy państw, regionów transgranicznych, akwenów itd.

● określniki chronologiczne - wyrażane są cyframi arabskimi i lokalizują przedmiot dokumentu w czasie,

np. 19 w.; 1918-1939 r., 1944-1989 r., od 2001 r. itd.

Struktura artykułu przedmiotowego JHP BN[edytuj | edytuj kod]

Począwszy od wydania drugiego artykuły przedmiotowe JHP BN w Słowniku drukowanym otrzymują postać taką jak artykuły deskryptorowe w tezaurusach.

Używane symbole:

NU = nie używaj (synonim lub quasi-synonim)

U = używaj

TS = termin szerszy (nadrzędny)

TW = termin węższy (podrzędny)

TK = termin kojarzeniowy[2]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Woźniak-Kasperek, Jadwiga., Stowarzyszenie Bibliotekarzy Polskich. Wydawnictwo., Język Haseł Przedmiotowych Biblioteki Narodowej : od analizy dokumentu do opisu przedmiotowego, Warszawa: Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich, 2017, ISBN 978-83-64203-76-3, OCLC 971454537 [dostęp 2019-01-20].
  2. Biblioteka Narodowa, www.bn.org.pl [dostęp 2019-01-20].

© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.