Gotthold Ephraim Lessing

Gotthold Ephraim Lessing, portret pędzla Anny Lisiewskiej
Gotthold Ephraim Lessing, portret pędzla Anny Lisiewskiej

Gotthold Ephraim Lessing (ur. 22 stycznia 1729 w Kamenz w Saksonii, zm. 15 lutego 1781 w Brunszwiku) – niemiecki estetyk, dramaturg, pisarz, krytyk i teoretyk literacki epoki oświecenia, reformator teatru niemieckiego i jeden z najważniejszych autorów dramatycznych tamtego okresu.

Biografia[1][edytuj | edytuj kod]

Lessing urodził się 22 stycznia 1729 roku w Kamenz jako trzecie z dwanaściorga dzieci Johanna Gottfrieda Lessinga (1693–1770), luterańskiego duchownego, oraz Justiny Salome (z d. Feller). Wychowany w duchu pobożności, zgodnie z rodzinną tradycją został przeznaczony na duchownego lub uczonego.

Do dziesiątego roku życia zdobywa edukacyjne szlify pod okiem ojca, a następnie w łacińskiej szkole w Kamenz. W 1741 trafia do elitarnej szkoły książęcej pod wezwaniem św. Afry w Miśni, gdzie zostaje dostrzeżony przez pedagogów jako bystry uczeń i chłonny umysł, z zapałem studiujący w oryginale dzieła m.in. Terencjusza i Plauta. Choć szkołę w Miśni cechowała surowa dyscyplina, pozwala ona młodemu Lessingowi na otwarcie się na tendencje oświeceniowe, zwłaszcza poprzez lekturę tekstów myślicieli francuskich. W roku 1746 immatrykuluje się na uniwersytecie w Lipsku, gdzie zgodnie z życzeniem ojca rozpoczyna studia na wydziale teologicznym. Lipsk jest już wtedy jednych z głównych ośrodków niemieckiego oświecenia. To tu działa słynny reformator literatury niemieckiej Johann Christoph Gottsched (1700-1766), tu występuje też słynna trupa teatralna Fryderyki Caroliny Neuber (1697-1760), z którą Lessing nawiązuje rychły kontakt i dla której pisze w 1747 r. swą pierwszą sztukę pt. Młody uczony. W roku 1748 przerywa studia, do których wraca w 1751 r., immatrykulując się na uniwersytecie w Wittenberdze, gdzie rok później zostaje magistrem sztuk wyzwolonych. W tym okresie studiuje teksty filozoficzne, teologiczne, estetyczne i literackie myślicieli angielskich, francuskich i niemieckich. Zajmuje się też twórczością prześladowanego przez inkwizycję humanisty Girolamo Cardano, czemu daje wyraz w swej Apologii Hieronima Cardana (Rettung des Hieronymus Cardanus).

Pomnik G. E. Lessinga w Hamburgu, projekt Fritza Schapera z 1881 r.

Po zakończonych studiach kilkukrotnie zmienia miejsce zamieszkania, poszukując stałego zatrudnienia. W Berlinie nawiązuje kontakty m.in. z Ewaldem Christianem von Kleistem, Karlem Wilhelmem Ramlerem, Johannem Georgiem Sulzerem, przede wszystkim zaprzyjaźnia się jednak z Friedrichem Nicolaiem i Mosesem Mendelssohnem, z którymi w kolejnych latach współtworzy projekty literackie i publicystyczne, m.in. Listy o literaturze najnowszej (Briefe, die neueste Literatur betreffend, 1759-1765).

W latach 1760–1765 przebywa we Wrocławiu jako sekretarz generała Friedricha Bogislava von Tauentzien, gdzie bliżej obserwuje przebieg i kulisy wojny siedmioletniej. Podczas ponownego pobytu w Berlinie publikuje swą najważniejszą rozprawę estetyczną pt. Laokoon czyli o granicach malarstwa i poezji (1766), a następnie w roku 1767 przenosi się do Hamburga, gdzie zostaje dramaturgiem i doradcą powstałego w tym mieście Teatru Narodowego. Z tego okresu pochodzi komedia Minna von Barnhelm (1767), a także przede wszystkim seria krytyk i szkiców teatralnych pt. Dramaturgia hamburska (1767-1769), w których Lessing wyjaśnia swoje rozumienie teatru, a także formułuje program jego naprawy w Niemczech. W okresie hamburskim poznaje też swoją przyszłą żonę, Evę König.

Po bankructwie Teatru Narodowego przenosi się do Wolfenbüttel, by w 1770 r. objąć posadę w Bibliotece im. Księcia Augusta (Herzog August Bibliothek). W tym okresie odbywa też liczne podróże po Niemczech, Austrii i Włoszech. W roku 1776 poślubia Evę König, ich małżeństwo trwa jednak bardzo krótko: w Boże Narodzenie 1777 r. przychodzi na świat ich syn Traugott, lecz umiera zaledwie dzień później, dwa tygodnie po nim, 10.1.1778, także i matka.

Po śmierci żony i syna Lessing podupada na zdrowiu. W roku 1779 publikuje swój ostatni dramat pt. Natan mędrzec, będący swoistym humanistycznym testamentem autora.

Gotthold Ephraim Lessing zmarł 15 lutego 1781 w Brunszwiku. Jego grób znajduje się w tymże mieście na Magnifriedhof.

Myśl polityczna Lessinga[edytuj | edytuj kod]

U Gottholda Ephraima Lessinga myśl wolnościowa przybiera formę obrony tolerancji religijnej i pozareligijnej i rzekomo pochodzącego z pism luterańskich przyzwolenia na samodzielne poszukiwanie prawdy i drogi do zbawienia przez każdą jednostkę. Dla Lessinga bardziej wartościowy jest ten, kto w imię własnych przekonań zrywa z nieprawdą, niż ten, który trzymając się przesądu broni choćby najszlachetniejszej prawdy. Szczęście i wolność utożsamiał Lessing z odrzuceniem przesądów i osiągnięciem dzięki temu dojrzałości duchowej. Poglądy Lessinga są jakby niemieckim wariantem myśli wolteriańskiej. Tak jak Voltaire, którego podziwiał, Lessing nie zgadzał się z typowo niemiecką wizją wolności jako samokontroli i umiaru, podobnie jak Voltaire opowiadał się za rozumieniem wolności przede wszystkim jako swobody działania jednostki. W odniesieniu do państwa pruskiego, Lessing szydził: „Berlińska wolność polega na tym, żeby zrobić tyle niedorzeczności skierowanych przeciwko religii, ile się chce”, co kontrastuje z wypowiedzią szkockiego podróżnika Johna Moore’a odwiedzającego Berlin w 1775 roku: „…Nic nie zaskoczyło mnie bardziej… niż swoboda z jaką wielu ludzi mówi o posunięciach rządowych i zachowaniu się króla”.

Wybrane utwory[edytuj | edytuj kod]

Dramaty[edytuj | edytuj kod]

  • Der junge Gelehrte (komedia), 1747; pol. Młody uczony, tłum. I. Czermakowa, 1959
  • Der Misogyn (komedia), 1748, wyd. 1755
  • Der Freigeist (komedia), 1749
  • Die Juden (komedia), 1749
  • Miß Sara Sampson (tragedia), 1755, pol. Miss Sara Sampson, tłum. A. Dołęgowski, 1959
  • Philotas (tragedia), 1759
  • Minna von Barnhelm (komedia), 1767, pol. tłum m.in. H. Zymon-Dębicki, 1958, A. Kowalkowski, 1959
  • Emilia Galotti (tragedia), 1772, pol. tłum. m.in. J. Jędrzejewicz, 1959
  • Nathan der Weise (poemat dramatyczny), 1779, pol. Natan mędrzec, tłum. m.in. A. Szczerbowski, 1963. J. St. Buras, 2012

Pisma estetyczne[edytuj | edytuj kod]

Pisma teologiczne i filozoficzne[edytuj | edytuj kod]

  • Pope ein Metaphysiker!
  • Über die Entstehung der geoffenbarten Religion
  • Über die Wirklichkeit der Dinge außer Gott
  • Anti-Goeze, 1778, pol. Anty-Goeze, tłum. A. Dołęgowski, 1959
  • Ernst und Falk, 1778, pol. Ernst i Falk, tłum. H. Kahanowa, 1959.
  • Die Erziehung des Menschengeschlechts, 1780, pol. Wychowanie rodzaju ludzkiego, tłum. H. Kahanowa, 1959

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Por. m.in. Hugh Barr Nisbet, Lessing. Eine Biographie, tłum. z ang. Karl S. Guthke, Monachium 2008; Wstęp Olgi Dobijanki(-Witczakowej) do: Gotthold Ephraim Lessing (1958): Minna van Barnhelm … przełożył Henryk Zymon-Dębicki, opracowała Olga Dobijanka. Wrocław, Kraków (Biblioteka narodowa, ser. 2, nr 112); Wstęp Adolfa Sowińskiego do: Gotthold Ephraim Lessing: Dzieła wybrane, Warszawa 1959.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Olga Dobijanka, Teoria tragedii Lessinga, Kraków 1962.
  • Olga Dobijanka-Witczakowa, Lessing auf polnischen Bühnen, w: Lessing-Konferenz. Halle, 1979, red. Hans-Georg Werner, Halle/Saale 1980, t. 2, s. 484–197.
  • Olga Dobijanka-Witczakowa, Lessing in Polen, w: Erbepflege in Kamenz. Schriftenreihe des Lessing-Museums Kamenz, (2)1982, s. 29–39.
  • Olga Dobijanka-Witczakowa, Tadeusz Namowicz (red.), Lessing und Probleme der deutschen und der polnischen Aufklärung, Wrocław 1983/
  • Dieter Hildebrandt, Lessing. Biographie einer Emanzipation, Monachium / Wiedeń 1979, ​ISBN 3-446-12846-8​.
  • Hugh Barr Nisbet, Lessing. Eine Biographie, tłum. z ang. Karl S. Guthke, Monachium 2008, ​ISBN 978-3-406-577109
  • Honorata Jakuszko, Idea wolności w niemieckiej myśli teologiczno-filozoficznej od Lutra do Herdera, Lublin 1999, s. 114–117.
  • Paweł Piszczatowski, Między racjonalizmem a nowym mitem. Lessing i teologia postoświeceniowa, Warszawa 2013.
  • Paweł Zarychta, „Miłujcie się nawzajem”. Biblia w twórczości Gottholda Ephraima Lessinga, w: „Cóż za księga!” Biblia w literaturze niemieckojęzycznej od Oświecenia po współczesność, red. Maria Kłańska, Jadwiga Kita-Huber, Paweł Zarychta, Kraków 2010, s. 157–180
  • Tadeusz Zatorski, Ewangelia tolerancji, jako wstęp do: Gotthold Ephraim Lessing, Natan mędrzec, przekł. Jacek St. Buras, Warszawa 2012, s. 4–17.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.