Gmina (Polska)

Ten artykuł dotyczy gmin w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
Gminy w Polsce

Gmina (od niem. Gemeindekomuna, społeczność) – jednostka podziału administracyjnego w Polsce.

Określenie „gmina” może odnosić się także do innych wspólnot np. „gmina wyznaniowa” (por.: Kahał), „gmina szkolna” itp.

Regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

W latach 1954–1972 w miejsce gmin powołano gromady. Od 1990 r. w Polsce gmina jest podstawową jednostką samorządu terytorialnego. Status samorządu gminnego reguluje w Polsce ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2020 r. poz. 713) obowiązująca od 27 maja 1990 r.[1].

Gmina może być gminą wiejską, gminą miejsko-wiejską lub gminą miejską. W Polsce niektóre gminy wykonują także zadania powiatów (zob. miasto na prawach powiatu).

Gmina może tworzyć jednostki pomocnicze: sołectwa, dzielnice, osiedla i inne. O ustroju gminy stanowi jej statut.

Organy gminy[edytuj | edytuj kod]

  • władza uchwałodawcza i kontrolna:
    • rada gminy
    • komisje stałe i doraźne (powoływane przez radę gminy spośród radnych)
  • władza wykonawcza:

W miastach na prawach powiatu funkcjonuje ponadto komisja bezpieczeństwa i porządku. Jest ona oddzielnym organem administracji (niebędącym komisją rady miasta na prawach powiatu), złożonym między innymi z przedstawicieli władz samorządowych.

Zadania gminy[edytuj | edytuj kod]

Do zakresu działania gminy należą wszystkie sprawy publiczne o znaczeniu lokalnym, niezastrzeżone ustawami na rzecz innych podmiotów. Zadania te dzielimy na własne – nadane ustawowo i zlecone – przydzielane przez władze państwowe.

Gmina realizuje wszystkie zadania niezastrzeżone do kompetencji innych jednostek samorządu terytorialnego (powiat, województwo samorządowe).

Mieszkańcy uczestniczą w sprawowaniu władzy na terenie swojej gminy poprzez głosowanie: w wyborach samorządowych oraz referendum lokalnym lub za pośrednictwem organów gminy.

Gmina realizuje dwa rodzaje zadań: własne i zlecone.

Zadania własne[edytuj | edytuj kod]

Są to zadania publiczne wykonywane przez jednostkę samorządu terytorialnego, które służą zaspokojeniu potrzeb wspólnoty samorządowej. Mogą one być:

  • obowiązkowe – gmina nie może zrezygnować z ich realizacji, musi zapewnić w budżecie środki na ich realizowanie; przyczyna: dążenie do zapewnienia mieszkańcom świadczeń publicznych o charakterze elementarnym;
  • fakultatywne – gmina realizuje je w takim zakresie, w jakim jest to możliwe ze względu na środki posiadane w budżecie oraz lokalne potrzeby (samodzielnie na własną odpowiedzialność z własnego budżetu).

Zadania własne obejmują sprawy:

  • ładu przestrzennego, gospodarki nieruchomościami, ochrony środowiska i przyrody oraz gospodarki wodnej,
  • gminnych dróg, ulic, mostów, placów oraz organizacji ruchu drogowego,
  • wodociągów i zaopatrzenia w wodę, kanalizacji, usuwania i oczyszczania ścieków komunalnych, utrzymaniu czystości i porządku oraz urządzeń sanitarnych, wysypisk i unieszkodliwiania odpadków komunalnych, zaopatrzenia w energię elektryczną i cieplną oraz gaz,
  • planowania i finansowania oświetlenia dróg i miejsc publicznych znajdujących się na terenie gminy,
  • lokalnego transportu zbiorowego,
  • ochrony zdrowia,
  • pomocy społecznej, w tym ośrodków i zakładów opiekuńczych,
  • gminnego budownictwa mieszkaniowego,
  • edukacji publicznej,
  • kultury, w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytków i opieki nad zabytkami,
  • kultury fizycznej i turystyki, w tym terenów rekreacyjnych i urządzeń sportowych,
  • targowisk i hal targowych,
  • zieleni gminnej i zadrzewień,
  • cmentarzy gminnych,
  • porządku publicznego i bezpieczeństwa obywateli oraz ochrony przeciwpożarowej i przeciwpowodziowej, w tym wyposażenia i utrzymania gminnego magazynu przeciwpowodziowego,
  • utrzymania gminnych obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz obiektów administracyjnych,
  • polityki prorodzinnej, w tym zapewnienia kobietom w ciąży opieki socjalnej, medycznej i prawnej,
  • wspierania i upowszechniania idei samorządowej,
  • promocji gminy,
  • współpracy z organizacjami pozarządowymi,
  • współpracy ze społecznościami lokalnymi i regionalnymi innych państw.

Zadania zlecone[edytuj | edytuj kod]

Są to inne zadania publiczne wynikające z uzasadnionych potrzeb państwa ustawowo zlecone do wykonania jednostkom samorządu terytorialnego. Są:

  • przekazywane na mocy regulacji ustawowej;
  • przekazywane w drodze porozumień między jednostką samorządu terytorialnego a administracją rządową.

Lista gmin[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Lista gmin w Polsce.

Statystyki[edytuj | edytuj kod]

Na terenie Polski 1 stycznia 2020 r. było 2477 gmin trzech rodzajów:

  • 1533 gmin wiejskich,
  • 642 gmin miejsko-wiejskich,
  • 302 gminy miejskie.

Ogółem liczba wsi wynosi ponad 43000[2], natomiast miast (w gminach miejskich i miejsko-wiejskich łącznie) wynosi (stan z 1 stycznia 2020 r.) 944.

Powierzchnia[edytuj | edytuj kod]

(stan 1 stycznia 2007, GUS)

Ogólnie:

Gminy miejskie:

Gminy miejsko-wiejskie:

Gminy wiejskie:

Miasta:

Liczba mieszkańców[edytuj | edytuj kod]

(stan 1 stycznia 2007, GUS)

Ogólnie oraz gminy miejskie:

Gminy miejsko-wiejskie:

Gminy wiejskie:

Miasta:

Próby secesji[edytuj | edytuj kod]

Na obszarze Polski jest szereg gmin, których części z różnych powodów chcą się usamodzielnić, tworząc oddzielne gminy, np.

  • utworzenie gminy o nazwie Miasto Śląskie z obszarów południowych osiedli Mysłowic: Brzezinka, Dziećkowice, Kosztowy, Krasowy, Larysz-Hajdowizna, Morgi i Wesoła (de facto byłaby to reaktywacja odpowiednika dawnej gminy Wesoła z Wesołą)[13][14].
  • utworzenie gminy Majdan Stary z siedzibą w miejscowości Majdan Stary (Majdan Stary, Majdan Nowy, Stary Lipowiec, Nowy Lipowiec, Rogale, Kulasze, część sołectw Zanie i Markowicze) w gminie Księżpol[16][17]

Ostatnia zakończona pomyślnie próba secesji dotyczyła gminy Jaśliska w 2010 roku (z gminy Dukla).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym (Dz.U. z 1990 r. nr 16, poz. 95).
  2. Ile jest miast, wsi, gmin, powiatów i województw w Polsce?, www.rozmiar.com [dostęp 2019-09-02].
  3. Od 2019 najmniejsze pod względem liczby mieszkańców miasto w Polsce
  4. Szczawa chce samorządowego „rozwodu”. Będzie referendum.
  5. Szczawa gminą.
  6. Miasto i Gmina Komorów.
  7. Interpelacja nr 10830 do ministra spraw wewnętrznych i administracji w sprawie utworzenia nowej gminy Komorów.
  8. Wniosek o powołanie nowej gminy złożony.
  9. M. Jaksoń: Walczą o gminę (2007).
  10. Sołtys Kamyka zapowiada, że będzie się starał o utworzenie nowej gminy z siedzibą w Kamyku.
  11. Dorota Steinhagen: Kamyk chce się uniezależnić od Kłobucka. Czy doprowadzi do referendum? (pol.). W: Gazeta.pl Częstochowa [on-line]. Agora SA, 2013-01-16. [dostęp 2013-03-24].
  12. BIP miasta i gminy Kłobuck. [dostęp 2013-03-24].
  13. Referendum w Mysłowicach: secesjoniści złożyli wniosek u wojewody. Chcą stworzyć nową gminę.
  14. Referendum w Mysłowicach:secesjoniści złożyli wniosek, tym razem w Urzędzie Miasta. Chcą nowej gminy.
  15. Stowarzyszenie na rzecz utworzenia Gminy w Hucie Dąbrowa.
  16. Czy powstanie 15 Gmina w naszym Powiecie?
  17. Mieszkańcy chcą utworzyć nową gminę, radni nie zgodzili się na referendum.
  18. Świerklany i Jankowice jednak osobno?
  19. Separacja Jankowic i Świerklan?
  20. Utworzenie suwerennej Gminy GRABÓWKA.
  21. Radni nie zgodzili się na referendum w sprawie podziału gminy.
  22. Supraśl chce zablokować secesję Grabówki.
  23. Do sądu o referendum.
  24. Ponad 1,6 tys. podpisów za referendum w sprawie utworzenia nowej gminy trafiło na biurko burmistrza Supraśla.
  25. Mieszkańcy okolic Łagiewnik zbierają podpisy.
  26. Mieszkańcy okolic Łagiewnik zebrali 300 podpisów pod wnioskiem o utworzenie nowej gminy.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.