Frankizm

Ten artykuł dotyczy doktryny polityczno-społecznej w Hiszpanii. Zobacz też: Frankiści.
Flaga Państwa Hiszpańskiego w latach 1945–1977
Francisco Franco
Francisco Franco

Frankizm – doktryna polityczna i społeczna wywodząca się od hiszpańskiego wojskowego i dyktatora Francisco Franco, czerpiąca z ideologii faszystowskiej i przez dużą część badaczy klasyfikowana jako hiszpańska gałąź tej ideologii[1][2][3][4][5], choć nie przez wszystkich[6][7]. Rządy frankistowskie zakończyły się w 1975 w momencie rozpoczęcia transformacji ustrojowej w Hiszpanii.

Cechy frankizmu[edytuj | edytuj kod]

Istotnymi składnikami frankizmu były:

  • centralizm jako sposób utrzymywania władzy, mniejszości narodowe nie mogły posługiwać się językami narodowymi a używanie flag narodowych było karane[8],
  • korporacjonizm jako sposób organizacji społeczeństwa,
  • nacjonalizm, objawiający się w polityce wewnętrznej jako podporządkowanie życia społecznego państwu i w polityce zagranicznej jako idea hispanidad,
  • wynikający z tradycyjnej nauki katolickiej konsekwentny antykomunizm, a w rzeczywistości fizyczne zwalczanie wszystkich ruchów lewicowych[9],
  • klerykalizm, zachowanie przywilejów jakimi cieszył się kler katolicki, kontrola życia religijnego poprzez cenzurę prasy, kodeks karny, „czystkę” w edukacji po przejęciu przez frankistów władzy[10][11][12],
  • autorytaryzm – istotnym składnikiem była osobista, dyktatorska władza generała Franco jako Szefa Państwa Hiszpanii i Wodza Krucjaty Antykomunistycznej (tytulatura oficjalna), w ślad za czym szła oficjalna monopartyjność,
  • monarchizm, odwołujący się do tradycji Królów Katolickich i imperialnych czasów Hiszpanii,
  • pragmatyzm w rządzeniu – osobiste sprawowanie władzy umożliwiało generałowi Franco dostosowywanie praktyki swych rządów do aktualnej sytuacji, zwłaszcza międzynarodowej.

W polityce wewnętrznej reżim generała Franco przede wszystkim zwalczał wszelkie ruchy komunistyczne i socjalistyczne, nie cofając się przed najostrzejszymi środkami. Przeciwdziałał wszelkim ruchom autonomistycznym. Państwo Hiszpańskie stało się państwem ściśle unitarnym, a Katalonię i Kraj Basków na pewien czas objęto specjalnym statusem okupacyjnym. Generał Franco rządził osobiście – mimo iż był monarchistą, nie zdecydował się na przywrócenie monarchii. Miała być ona wprowadzona na nowo (instaurada, a nie restaurada) dopiero po jego śmierci. W życiu gospodarczym Hiszpanii frankistowskiej z początku dominował szeroki interwencjonizm państwowy. W obliczu coraz słabszych wyników gospodarczych w latach 60. XX wieku nastąpił zwrot ku gospodarce zdecydowanie wolnorynkowej (hiszpański cud gospodarczy).

Polityka zagraniczna frankistowskiej Hiszpanii była przede wszystkim pochodną frankistowskiego radykalnego antykomunizmu. W latach wojny domowej oddziały nacjonalistów korzystały z wojskowej pomocy Włoch i Niemiec. Podczas II wojny światowej Hiszpania zachowywała dogodną dla aliantów neutralność i mimo niemieckich nacisków nie przystąpiła do wojny po stronie Osi. W ramach „antybolszewickiej krucjaty” jednostki hiszpańskich ochotników („Błękitna Dywizja”, później „Błękitny Legion”) walczyły ramię w ramię z wojskami niemieckimi (i wielu innych państw Europy) przeciwko Związkowi Radzieckiemu. W latach zimnej wojny frankistowska Hiszpania współpracowała wojskowo i politycznie ze Stanami Zjednoczonymi, pozostając jednak poza NATO. Jednym z priorytetów, wynikającym z idei hispanidad, były również dobre stosunki z krajami kręgu kultury iberyjskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Norman Davies: Europa, Wydawnictwo Znak, Kraków 1998 str. 1045.
  2. Tim Ripley: Elitarne jednostki wojskowe Trzeciej Rzeszy: niemieckie siły specjalne w drugiej wojnie światowej s. 32.
  3. Paul Dowswell, Druga wojna światowa, Leonard Le Rolland (oprac.) i inni, Ożarów Maz.: Firma Księgarska Jacek i Krzysztof Olesiejuk – Inwestycje, 2007, s. 14, ISBN 83-7423-593-4, ISBN 978-83-7423-593-8, OCLC 750020676.
  4. Katarzyna Fiołka: Wielkie Biografie: Hitler s. 68, ​ISBN 978-83-7670-073-1​.
  5. Eugene L. Rasor: Winston S. Churchill, 1874-1965: A Comprehensive Historiography and Annotated Bibliography (Bibliographies of World Leaders) s. 89.
  6. Kazimierz Działocha, Leszek Garlicki: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej: komentarz: Tom 5 s. 302.
  7. Prof. Adam Wielomski – KontrRewolucja w Hiszpanii gen. Franco. Polskie Sprawy 2017-04-07. [dostęp 2018-09-05].
  8. Susan Garzon, R. McKenna Brown, Julia Becker Richards, Wuqu' Ajpub': The Life of Our Language: Kaqchikel Maya Maintenance, Shift, and Revitalization str. 30.
  9. Cyprian Blamires: World Fascism: A Historical Encyclopedia, Tom 1 str. 240.
  10. Nicholas J. Karolides, Margaret Bald, Dawn B. Sova: 100 zakazanych książek: historia cenzury dzieł literatury światowej str. 282.
  11. Alejandro Herrero-Olaizola: The Censorship Files: Latin American Writers and Franco's Spain.
  12. Michael Sollars, Arbolina Llamas Jennings: The Facts on File Companion to the World Novel: 1900 to the Present str. 306.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Lidia Mularska-Andziak, Franco, Londyn: Wydawnictwo Puls, 1994, ISBN 1-85917-022-6, OCLC 837231015.
  • N. Dzielny: Franco i przyjaciele, Warszawa 1963.
  • J.R Nowak: Hiszpania po wojnie domowej 1939-1971, Warszawa 1972.
  • M. Żmigrodzki: Encyklopedia Politologii TOM 4.
  • Francisco Franco: Encyklopedia Politologii.



© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.