Cyraneczka płowa

Cyraneczka płowa
Anas capensis[1]
Gmelin, 1789
Ilustracja
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada ptaki neognatyczne
Rząd blaszkodziobe
Rodzina kaczkowate
Podrodzina kaczki
Plemię Anatini
Rodzaj Anas
Gatunek cyraneczka płowa
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 LC pl.svg

Cyraneczka płowa (Anas capensis) – gatunek ptaka z rodziny kaczkowatych (Anatidae). Występuje nieregularnie na terenie Afryki Subsaharyjskiej w trzech subpopulacjach; nie wyróżnia się podgatunków. Nie jest zagrożony wyginięciem.

Taksonomia[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy gatunek opisał Johann Friedrich Gmelin w 1789. Holotyp pochodził z Przylądka Dobrej Nadziei. Autor nadał cyraneczce płowej nazwę Anas capensis[3]. Jest ona obecnie (2020) podtrzymywana przez Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny. Uznaje on cyraneczkę płową za gatunek monotypowy[4], podobnie jak autorzy HBW[5] i Clements Checklist of Birds of the World[6].

Dawniej niektórzy autorzy umieszczali cyraneczkę płową w rodzaju Nettion[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Długość ciała cyraneczki płowej wynosi około 44–48 cm[5]; masa ciała samców (n=31) – 352–502 g ze średnią 419 g, samic (n=25) – 316–451 g ze średnią 380 g[7]. Przeważnie u samców można dostrzec niewielki czub na karku[5]. Upierzenie w większości jednolicie szare. Wyróżnia się ciemniejszy, bardziej brązowy grzbiet. Boki ciała plamkowane[7]. Lusterko szmaragdowozielone z białym obrzeżeniem. U samca dziób ma barwę jaskraworóżową, nasada jest czarna; u samic – podobnie, jedynie w bardziej matowych odcieniach. Samice wyróżniają się również nieco ciemniejszą głową[5]. Nogi matowo żółtawe. Tęczówka od jasnobrązowej po pomarańczowoczerwoną[5].

Cyraneczki płowe są łatwe do rozpoznania dzięki połączeniu ogólnie jasnego upierzenia, jednolitego ubarwienia głowy oraz charakterystycznego wyglądu lusterka[8]. Marmurki (Marmaronetta angustirostris) odróżniają od nich nieznacznie większe rozmiary ciała, ciemna plama po bokach głowy i brak lusterka[5].

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Zasięg występowania cyraneczki płowej jest nieregularny, obejmuje część Afryki Subsaharyjskiej. Jedna z subpopulacji zasiedla Czad, Niger i część Nigerii – położone po części w Kotlinie Czadu[5]. Skupiona jest w okolicy jeziora Czad. Być może jej przedstawiciele prowadzą nomadyczny tryb życia – przygodne obserwacje pochodzą między innymi z Ghany, południowej Libii i z Sudanu, w którym być może cyraneczka płowa gniazdowała[7]. Według informacji z połowy lat 50. XX wieku jedyne ówcześnie znane pewne obserwacje pochodziły ze zbiorników z okolic Al-Faszir i z Dżabal Marra, gdzie owe ptaki gniazdowały[9].

Druga subpopulacja występuje na obszarze od Etiopii na południe przez Kenię po Tanzanię i przyległe państwa, wzdłuż wschodniej części Wielkich Rowów Afrykańskich[5][7]. W Etiopii cyraneczki płowe występują na południe od równoleżnika 9°30’N[10].

Zasięg występowania trzeciej subpopulacji obejmuje Afrykę Południową. Jej przedstawiciele zamieszkują Angolę[5], środkową i nadbrzeżną część[8] Namibii, Botswanę, Zimbabwe i Południową Afrykę[5]. W północnej Botswanie i zachodnim Zimbabwe cyraneczki płowe występują głównie w okolicach solnisk skupionych w regionie Makgadikgadi, wzdłuż transgranicznej rzeki Nata, dalej po płaskowyż Matabele w Zimbabwe i przygraniczny Park Narodowy Hwange[8].

Ekologia i zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Cyraneczki płowe preferują płytkie wody słonawe i słone, jak te obecne w solniskach, lagunach, estuariach i równiach pływowych (wattach). Występują również w wodach słodkich, w pobliżu rzek i wybrzeży[5], w okolicach tam[11]. Pojawiają też się na jeziorach sodowych[10]. Przynajmniej w południowej części Afryki wykorzystują również osadniki. Spotykane są tam też na jeziorach typu vlei; nazwa ta stosowana jest głównie w Południowej Afryce[11].

Żerujące cyraneczki płowe, kokoszki (Gallinula chloropus) i sieweczki obrożne (Charadrius hiaticula), zachodnia Namibia

W Etiopii cyraneczki płowe odnotowywane były do 2420 m n.p.m.[10]; według innego źródła na obszarze Wielkiego Rowu Wschodniego mają występować od terenów nizinnych do 1700 m n.p.m. Przeważnie obserwowane są w parach lub niewielkich grupach, jednak w okresie pierzenia mogą łączyć się w stada złożone z kilkuset osobników[12]. Pożywieniem cyraneczek płowych są głównie bezkręgowce, około ¼ pokarmu stanowi materia roślinna. Żerują zwykle nad ranem (7–9) i po południu (15–17). Zbierają pokarm z powierzchni wody i tuż spod niej, zanurzając głowę i szyję[11].

Lęgi[edytuj | edytuj kod]

W całym zasięgu występowania okres lęgowy związany jest z pojawianiem się intensywnych opadów deszczu i związanej z nimi obfitości pożywienia[7]. W Etiopii zniesienia stwierdzano w styczniu, od marca do maja i od września do października[10]. Okres lęgowy w Sudanie trwa od czerwca do września, w Kenii – od kwietnia do maja, W Tanzanii – w sierpniu[5]. W Południowej Afryce największe nasilenie lęgów przypada na okres od czerwca do listopada, stwierdzano je jednak cały rok. W Botswanie większość zniesień notowano od kwietnia do sierpnia[8]. Cyraneczki płowe przeważnie są monogamiczne, niektóre pary utrzymują się kilka lat; obserwowano jednak przypadki poligamii[5]. Ich toki są dość złożone. Regularnie odnotowuje się wymuszanie kopulacji[11].

Zwykle gniazda poszczególnych par są rozproszone, w większym zagęszczeniu budowane są na wyspach. Mają formę zagłębienia w ziemi obficie wyściełanego puchem i ukrytego wśród roślinności, która w miejscach ze szczególnie gęstym podszytem tworzy „tunel” prowadzący do gniazda. Ukończenie gniazda zajmuje 2–10 dni; miejsce na nie wybiera samica[5]. Zniesienie zawiera od 5 do 11 jaj (rzadko do 15[5][7]) o wymiarach 43–56,8 mm na 31–45,5 mm[7], składanych w jednodniowych odstępach[5][11]. Samica wysiaduje je sama przez 26 do 30 dni. Młode są w pełni opierzone po 42–56 dniach życia. Opiekują się nimi obydwoje rodzice; czasami młode z różnych lęgów łączą się w grupy[7].

Status i zagrożenia[edytuj | edytuj kod]

IUCN uznaje cyraneczkę płową za gatunek najmniejszej troski nieprzerwanie od 1988 (stan w 2020). BirdLife International uznaje trend liczebności populacji za prawdopodobnie wzrostowy[13].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anas capensis, w: Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. Anas capensis. Czerwona księga gatunków zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.).
  3. Johann Friedrich Gmelin, Systema naturae, 1789, s. 527 (łac.).
  4. F. Gill, D. Donsker, P. Rasmussen (red.), Screamers, ducks, geese, swans, IOC World Bird List (v10.2), 25 lipca 2020 [dostęp 2020-09-14].
  5. a b c d e f g h i j k l m n o p q Carles Carboneras & Guy M. Kirwan: Cape Teal Anas capensis. W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie & E. de Juana (red.). Birds of the World [on-line]. Cornell Lab of Ornithology, 21 grudnia 2014. [dostęp 28 września 2020].
  6. Clements i inni, The eBird/Clements Checklist of Birds of the World: v2019, 2019 [dostęp 2020-09-28].
  7. a b c d e f g h Glyn Young, Cape Teal Anas capensis, [w:] Janet Kear, Ducks, Geese and Swans: Species accounts, t. Cairina to Mergus, Oxford University Press, 2005, s. 488–490.
  8. a b c d G.L. Maclean, Cape Teal Anas capensis, [w:] The atlas of southern African birds, Harrison i inni, t. 1: Non-passerines, Johannesburg: BirdLife South Africa, 1997, s. 130 [dostęp 2020-09-28] [zarchiwizowane z adresu 2020-09-28].
  9. Francis O. Cave & James David Macdonald, Birds of the Sudan: Their Identification and Distribution, Oliver and Boyd, 1955, s. 72.
  10. a b c d John Ash & John Atkins, Birds of Ethiopia and Eritrea: An Atlas of Distribution, Bloomsbury Publishing, 2010, s. 89, ISBN 978-1-4081-3308-8.
  11. a b c d e Anas capensis (Cape teal), [w:] Biodiversity Explorer [online], Iziko Museums of South Africa [dostęp 2020-09-28].
  12. D.A. Scott, P.M. Rose, Atlas of Anatidae populations in Africa and western Eurasia, Wageningen: Wetlands International, 1996, s. 125–127, ISBN 978-1-900442-10-7.
  13. Cape Teal Anas capensis. BirdLife International. [dostęp 28 września 2020].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.