Budzyń

Ten artykuł dotyczy miasta. Zobacz też: Budzyń w innych znaczeniach tego słowa.
Budzyń
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Rynek w Budzyniu
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  wielkopolskie
Powiat chodzieski
Gmina Budzyń
Prawa miejskie 1458–1934, 2021
Burmistrz Marcin Sokołowski
Powierzchnia 40,59 km²
Wysokość 100–110 m n.p.m.
Populacja (2020)
• liczba ludności
• gęstość

4333
107 os./km²
Strefa numeracyjna 67
Kod pocztowy 64-840
Tablice rejestracyjne PCH
Położenie na mapie gminy Budzyń
Mapa lokalizacyjna gminy Budzyń
Budzyń
Budzyń
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Budzyń
Budzyń
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa wielkopolskiego
Budzyń
Budzyń
Położenie na mapie powiatu chodzieskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu chodzieskiego
Budzyń
Budzyń
Ziemia52°53′22″N 16°59′19″E/52,889444 16,988611
TERC (TERYT) 3001024
SIMC 0524393
Strona internetowa

Budzyń – miasto w Polsce położone w województwie wielkopolskim, w powiecie chodzieskim, w miejsko-wiejskiej gminie Budzyń[1]. Siedziba gminy Budzyń.

Prawa miejskie uzyskał przed rokiem 1458. Pod koniec XVI wieku jako miasto królewskie należące do starostwa rogozińskiego leżało w powiecie poznańskim województwa poznańskiego[2]. 13 czerwca 1934 stracił prawa miejskie[3]. Budzyń odzyskał status miasta 1 stycznia 2021 roku[4].

1934–1954 siedziba zbiorowej gminy Budzyń[5], 1954–1972 gromady Budzyń[6], a od 1973 ponownie gminy Budzyń[7]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa pilskiego.

Toponimia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa znana od XV wieku (Budzyn 1435, Budzin 1580) pochodzi od wyrazu budzyń. W słownictwie gwarowym wyraz ten zachował się w znaczeniu: „Lichsza część wsi, lub gorzej zabudowana, przyjmuje czasem pogardliwe miano budzynia"[8]. Niemieckie brzmienia nazwy – „Budsin”

Historia[edytuj | edytuj kod]

Fragment centrum i pomnik „W hołdzie walczącym o wolność Ziemi Budzyńskiej”

Pierwsza adnotowana wzmianka o Budzyniu pochodzi z 1435 r.[9] Prawa miejskie otrzymał Budzyń przed 1458 r., za panowania Kazimierza Jagiellończyka. Miasto było własnością króla. Prawa miejsckie odnowił Władysław IV w 1641 r., potwierdzając jednocześnie wizerunek orła białego i klucza jako herb Budzynia. W starostwie rogozińskim Budzyń był miastem królewskim, a później siedzibą niegrodowego starostwa budzyńskiego.

W 1774 r. został bezprawnie zaanektowany przez Królestwo Prus, co było wykroczeniem poza oficjalne postanowienia rozbiorowe. Pomimo intensywnych procesów germanizacyjnych Polacy stanowili w Budzyniu większość – świadczą o tym spisy ludności z lat 1816, 1831 i 1871.

5 stycznia 1919 r. powstańcy z pobliskiego Rogoźna Wielkopolskiego usunęli z Budzynia administrację pruską. Budzyń stał się miastem strategicznie ważnym dla powstania. 7 lutego udaremniono atak niemiecki na Rogoźno, w czym wydatny udział mieli mieszkańcy Budzynia. 26 kwietnia 1919 r. otrzymali symboliczny klucz do ratusza. Jednakże już 15 lat później mieszkańcy z powodów podatkowych zrezygnowali z praw miejskich. Od tego czasu do ponownego nadania praw miejskich Budzyń był jedną z największych i najprężniejszych gospodarczo wsi w kraju.

W roku 1939 w ramach fizycznej eliminacji inteligencji polskiej Niemcy rozstrzelali na Wzgórzach Morzewskich proboszcza parafii budzyńskiej Stanisława Łakotę[10] i kierownika szkoły w Budzyniu Władysława Kaję.

W 2021 roku Budzyń odzyskał status miasta[11].

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Budzyń jest gminą rolniczą. Z ogólnej powierzchni gminy wynoszącej 20 761 ha, 12 242 ha to użytki rolne stanowiące 58,9%. Dominuje tu chów trzody chlewnej, oprócz tego bydła, owiec, kóz, drobiu mięsnego i niosek. Przeważa tu rolnictwo ekologiczne.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W Budzyniu działa Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Od czerwca 2010 odbywa się corocznie w Budzyniu „Lato artystyczne” – impreza zainicjowana przez lokalną bibliotekę publiczną. Ma ona charakter kulturalno-edukacyjny, promuje twórczość artystyczną (rzeźba, malarstwo, muzyka, teatr, literatura, fotografia). W inauguracyjnej edycji udział wziął Lech Konopiński, Jerzy Utkin (poeta z Piły) i Jolanta Nowak-Węklarowa (poetka z Wągrowca)[12][13].

Sport[edytuj | edytuj kod]

W 1988 roku otworzono stadion sportowy. Wykorzystywany jest przez BKS „Kłos” oraz SKS.

Ostatnio[kiedy?] otworzono przy Gimnazjum salę w której mieści się boisko wielofunkcyjne 1 czerwca 2009 roku otworzone zostało boisko wielofunkcyjne koło Szkoły Podstawowej.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

  • Wiatrak „Partlak”
  • Kamień Prezydenta
  • Kościół neorenesansowy św. Barbary z 1849 r.
  • Kościół poewangelicki św. Andrzeja Boboli z 1881 r.
  • Wzgórze „Okręglik” z posągiem N.M.P.
  • Kamień upamiętniający zdobycie wozu pancernego

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Główny Urząd Statystyczny: Rejestr TERYT. [dostęp 2013-05-16].
  2. Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 243.
  3. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 maja 1934 r. o zniesieniu ustroju miejskiego niektórych miast w województwie poznańskiem. (Dz.U. z 1934 r. nr 48, poz. 422)
  4. Dz.U. z 2020 r. poz. 1332
  5. Dz.U. z 1934 r. nr 69, poz. 653
  6. Uchwała Nr 17/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu chodzieskiego; w ramach Zarządzenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 26 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z 4 grudnia 1954 r., Nr. 20, Poz. 100)
  7. Uchwała Nr XVIII/98/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 5 grudnia 1972 w sprawie utworzenia gmin w województwie poznańskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej w Poznaniu z dnia 29 grudnia 1972, Nr 32, Poz. 391)
  8. Kazimierz Rymut: Nazwy Miast Polski. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź: Ossolineum, 1987. ISBN 83-04-02436-5.
  9. Kazimierz Rymut: Nazwy miejscowe Polski. Historia - pochodzenie - zmiany, red. K. Rymut, t. I, A-B; t. II, C-D, Kr. 1996-1997. ISBN 83-85579-29-X.
  10. Opis aresztowania księdza Łakoty.
  11. Dz.U. z 2020 r. poz. 1332.
  12. Honorata Struzik, Lato artystyczne w Budzyniu, w: Panorama Wielkopolskiej Kultury, nr 3(58)/2010, WBP Poznań/Centrum Animacji Kultury Poznań, s. 7, ISSN 1730-8356.
  13. Budzyn.pl.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.