Brak tożsamości rodzajowych

Brak tożsamości rodzajowych[1] (ang. lack/absence of gender identities[2][3][4]) – rzeczywista lub teoretyczna cecha kulturowa, właściwa jednostkom lub społecznościom, które nie wytworzyły, nie otrzymały albo zrezygnowały z identyfikacji rodzajowych – tożsamości opartych na rozróżnieniu płci biologicznych: męskiej i żeńskiej. Zjawisko to związane jest zwykle z niezaistnieniem lub odrzuceniem zwyczaju kształtowania i postrzegania rzeczywistości społeczno-kulturowej przez pryzmat kategorii „kobiecości” i „męskości[5][6][7][8]. Zostało ono ujęte m.in. w teorii queer[9] i w różnych odmianach postgenderyzmu[10][11]. Traktowane jest jako postawa opcjonalna wobec cis-genderyzmu, transpłciowości, androgynii oraz rodzajów trzeciej płci i pozostałych określeń genderowych[12][13]. Jednocześnie, ze względu na występowanie braku poczucia przynależności do jakiejkolwiek płci/rodzaju, zjawisko to ma charakter alternatywny, znajduje się w opozycji do wszelkich tożsamości genderowych, w których obecne jest owo poczucie[14][15].

Wśród osób deklarujących tę postawę znajdują się przedstawiciele płci biologicznie żeńskiej, męskiej[16], jak i transseksualiści oraz osoby interpłciowe. Od listopada 2013 r. w Niemczech zaniechano kategoryzacji genderowej w przypadku narodzin dzieci interpłciowych[17]. Oznacza to stworzenie realnej możliwości nieokreślenia się poprzez pojęcia „męskości” i „kobiecości” oraz prawne uznanie osoby o statusie „genderless” (tj. „bez rodzaju”), nieokreślonej płciowo[18].

Wyjaśnienie pojęcia[edytuj | edytuj kod]

Istotę pojęcia „braku tożsamości rodzajowych”, stanowi termin „gender[19][20], zastosowany w obrębie nauk społecznych[21]. Tłumaczy się go jako „rodzaj” i odnosi do „płciowości” kształtowanej czynnikami społecznymi, kulturowymi i psychologicznymi w oparciu o rozróżnienie płci biologicznych. Podstawowe kategorie rodzajowe bazujące na ludzkiej płciowości to „kobiecość” i „męskość”[22]. Opisując sposoby ich społecznych realizacji, naukowcy różnych dziedzin posłużyli się terminem „gender” jako zbiorczą kategorią badawczą, odnoszącą się do obu tych rodzajów „płciowości”.

Tożsamość płciowa a kategoryzacja rodzajowa[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też: Tożsamość płciowa.

Proces nabywania tożsamości płciowej zostaje zapoczątkowany przypisaniem ciału jednego z dwóch pojęć identyfikacji płci biologicznej – kategorii „płci męskiej” lub „płci żeńskiej”[23][24]. Pojawienie się skłonności dziecka do zaklasyfikowania (identyfikowania) siebie oraz innych jako przynależących do jednej z płci przyjmuje się za podstawę osiągnięcie tożsamości rodzajowej[25]. W trakcie wychowania, osoby o określonej płci poddane są praktyce przyswajania sobie przyzwolonych i spodziewanych wyznaczników kulturowych, które w danej społeczności dla płci męskiej oznaczone są jako „chłopięce”, „męskie”, a dla płci żeńskiej – „dziewczęce”, „kobiece”[26][27][28]. W postrzeganiu świata poprzez pryzmat rodzajów następuje dwu-podział ludzi, ich cech, zachowań oraz innych elementów rzeczywistości[29]. Obie tożsamości rodzajowe, wraz z wypełniającymi je treściami, wytworzone są zatem poprzez akt kategoryzacji[30][31]. Stąd też brak tożsamości rodzajowej, będący chociażby skutkiem jej zakwestionowania, wiąże się z percepcją odrzucającą kategoryzowanie poprzez pojęcia „męskość” oraz „kobiecość”[32].

Tradycyjne postrzeganie płci[edytuj | edytuj kod]

W powszechnej świadomości nie istnieje możliwość egzystowania jako osoba poza-rodzajowa, androgyniczna czy chociażby trzeciej płci. W społecznościach cywilizacji zachodniej zwyczajową normą jest tylko bycie kobietą lub mężczyzną[33][34][35]. Na podstawie określonych narządów reprodukcyjnych kształtowane są osoby o męskiej lub kobiecej tożsamości genderowej[36][37]. Proces ten oparty jest na założeniu, że z odróżnionymi strukturami płci biologicznych, a także funkcjami ich przedstawicieli w procesie rozrodu, związane jest ukształtowanie się dwóch odrębnych typów psychiki, objawiających się wykazywaniem odmiennych (zwykle przeciwstawianych sobie) cech charakteru, skłonności, predyspozycji umysłowych przekładających się na zachowania, wybory i preferencje[38][39][40]. Przekonanie to koresponduje z podejściem esencjalistycznym, według którego w danej płci biologicznej zawarte są cechy psychiczne „kobiecej” lub „męskiej natury”[41][42][43]. Tożsamości nienormatywne, reprezentowane m.in. przez osoby opisywane jako niebinarne, ‘queer’ czy nieokreślające się w kategorii płci, nie wpasowując się w naturalistyczną praktykę nadawania identyfikacji rodzajowej, napotykają na nieprzychylność społeczeństwa[44].

Bezrodzajowość. Geneza zjawiska[edytuj | edytuj kod]

W efekcie zestawienia charakterystyk poszczególnych społeczności zaobserwowano brak jakichkolwiek typowych i niezmiennych cech kulturowych przejawianych jedynie przez przedstawicieli jednej z płci. „Męskość” i „kobiecość” ukazały się jako zjawiska pokrywające się, nachodzące na siebie lub wymienne w swych elementach składowych. Wykazano zatem nieprawdziwość przekonania, że stanowią one wrodzoną istotę natury ludzkiej którejkolwiek z płci biologicznych[45][46]. Refleksja nad owymi rodzajami „płciowości” doprowadziła do uznania ich za wytwory wyobrażeniowe, fałszywe i fikcyjne konstrukty[47][48][49] oraz iluzje tożsamościowe[50][51], skutkiem czego wskazuje się na porzucenie tych kategorii[52]. Wnioski te znajdują odbicie w przypadkach braku poczucia owych esencji rodzajowych u konkretnych społeczności lub jednostek. Uwidaczniają one, iż w fakcie istnienia płci biologicznych nie ma autentycznego uzasadnienia dla dwoistego podziału ludzi w wymiarze psychiki (i jej cech), zachowań oraz rozmaitych elementów kultury[53][54][55][56].

Terminologia[edytuj | edytuj kod]

 Zobacz też kategorię: Tożsamości transpłciowe.
 Zobacz też: niebinarnośćagenderyzm.

Ujęcie tego zjawiska odbywa się poprzez szereg pojęć, zazwyczaj synonimicznych względem siebie, takich jak: genderless (bezrodzajowe[57]), agender (nierodzajowe), gender neutral (rodzajowo neutralne[58]), genderfree[59] (wolne od rodzaju), ungendered, non-gendered[60][61] (nie urodzajowione[62]), postgender[63] (po-rodzajowe)[64]. Terminy te odnoszą się w swojej konstrukcji do braku potrzeby samookreślania się i postrzegania otoczenia poprzez kategorie identyfikacji gender’owej. W świetle ich logiki i etymologii, próby klasyfikowania bez-rodzajowości (np. agender[65][66]) jako jednego z typów identyfikacji płciowych jawią się jako bezpodstawne[67].

W publicystyce polskojęzycznej, opisującej tę cechę kulturową, zastosowane pojęcia i wyrażenia (nieodnoszące się do biologicznego wymiaru płci) to min.: apłciowość, niebinarność płciowa, brak płci, neutralność płciowa[68], bezpłciowość[69], postpłciowość[70], nieidentyfikowanie płciowe[71], płciowa nieokreśloność, niestypizowanie płciowe[67].

Postawa ta jest także umieszczana w obrębie zbiorczych kategorii-parasoli[72], takich jak:

Tożsamość nie-rodzajową deklarują czasami osoby typu neutrois, w przypadku których dopełnieniu niebinarności towarzyszy chęć usunięcia cielesnych oznak jakiejkolwiek płci biologicznej poprzez zabiegi chirurgiczne[84][85][86].

Bezrodzajowość w teorii queer[edytuj | edytuj kod]

Jednym z fundamentów powstania teorii queer było odejście od esencjalistycznego pojmowania tożsamości seksualnych. Zostało ono wyparte przez model konstrukcjonistyczny, oparty na założeniu, że płeć i seksualność konstytuowane są przez czynniki społeczno-kulturowe. Zauważono także, iż ustalenie hetero-normy wzmacniane jest naznaczeniem „odmiennością” i przez wykluczenie zachowań niemieszczących się w uznanych społecznie ramach[87]. Stąd też wysunięto postulat porzucenia wszelkich kategorii odnoszących się do tożsamości płciowych, seksualnych identyfikacji i orientacji. Poprzez ten zabieg usunięte zostają podziały wyznaczające akceptację lub jej brak, a ich miejsce zajmuje akcentowanie płynności[73], różnorodności, złożoności, wielości aspektów dotyczących identyfikacji i płciowości[88][89].

Według teorii queer – świat zdominowany jest przez kulturę wytwarzającą krępujące naturę ludzką tożsamości płciowe[90]. Mają one sztucznie stabilizować to, co pierwotnie płynne. Jako rzekomo jednoznaczne identyfikacje[91] zostają nam one narzucone jeszcze przed uzyskaniem samoświadomości, ograniczając czy blokując naszą naturalną wolność do własnych odczuć i preferencji[92], zróżnicowanych pragnień i związanych z nimi działań, możliwych stylizacji ciała, potencjalnych losów życia, nieskończonej wielości wytwarzanych znaczeń. Teza tej teorii głosi, że złudne[93] i nieuprawnione ontologicznie kategorie genderowe[94] nie przyczyniają się do lepszego zrozumienia i otwarcia się na odmienność płciową i seksualną[95].

Dlatego perspektywa queer podejmuje wyzwanie zdekonstruowania genderowego podziału rzeczywistości[96] i tożsamości, które bezrefleksyjnie przyjmujemy za swoje własne[97]. Autorzy teorii sugerują, że dzielenie ludzi ze względu na ich tożsamość płciową nie ma nic wspólnego z naturalną tożsamością, tworzy jedynie puste i wypaczone kategorie płciowe[98].

Queer postuluje zatem zakwestionowanie pseudooczywistych granic opartych na kategoriach genderu, orientacji seksualnej oraz hetero-norm określających ich porządek[99][100][101]. Stymuluje do myślenia pozbawionego zwyczajowymi, uwarunkowanymi kulturowo założeniami na temat płci i tożsamości[99]. Sugeruje także porzucenie przypisywania jednostkom ról, raz na zawsze definiujących osobę co do jej kulturowych wzorów zachowań dotyczących powyższych kategorii[102]. Idąc dalej, teoria ta proponuje odrzucenie jakichkolwiek płci (i ich podziału), nie tylko pierwotnie normatywnego dualizmu męsko-żeńskiego, lecz wszystkich, jako sztucznych konstruktów kulturowych[103].

Teoria queer stwierdza, że koncepcja płci kulturowej w ogóle nie jest konieczna[104]. Każdy ma prawo do godnego życia bez określania tej części swojej natury i jeśli nie ma w człowieku takiej potrzeby, nie powinien on mieć obowiązku, ani przymusu wyboru pomiędzy płciami czy jakiegokolwiek zdefiniowania siebie ze względu na płeć[105]. Perspektywa queer rezygnuje zatem ze stosowania jednoznacznych i zamkniętych kategorii tożsamościowych[100] wskazując na ich niestabilny i wykluczający charakter[101]. W poszukiwaniu sposobów egzystencji, które umożliwią wymknięcie się ujarzmiającym nakazom płciowości, sugeruje wykroczenie poza płciowy binaryzm i kreowanie płynnej identyfikacji postpłciowej[106]. Oferuje ona przestrzeń, w której swoje miejsce znajdzie każdy, z dowolnym zestawem cech, preferencji, czy zachowań, gdzie uwolnienie się od wszelakich kategorii płciowych stworzy możliwość do pełni bycia sobą[107].

Porzucenie rodzajowości a androgynia[edytuj | edytuj kod]

Terminem nawiązującym do zjawiska braku tożsamości rodzajowej bywa androgynia[108][67][109]. Posługują się nią niektóre próby samookreślania się jednostki poza stereotypem opartym na posiadanej płci biologicznej. Połączenie „męskości” i „kobiecości”, czyli sięgnięcie po cechy psychiczno-kulturowe tradycyjnie przypisywane owym poszczególnym rodzajom, spowoduje stanie się istotą ponadpłciową, człowiekiem w doskonałej pełni[110][111][112][113]. W efekcie tego ulegnie przełamaniu przekonanie o zakorzenieniu w płci biologicznej charakteru jednostki oraz zaniknie konieczność podtrzymywania odrębnych tożsamości rodzajowych, gdyż każde indywiduum stanie się w jakimś stopniu męsko-kobiece[114]. Zróżnicowanie jednostek wynikać będzie z indywidualnego doboru atrybutów psychiczno-kulturowych obu płciowości[115][116]. W zależności od koncepcji – w kształtowaniu osobowości androgynicznej zaleca się czynienie starań o równoważne i harmonijne współistnienie elementów „męskich” i „kobiecych”[117][118][119], lub przyswajanie ich według różnych, dowolnych proporcji[120][121][122]. Źródłem cech i zachowań pozostają – istniejące w danej kulturze – schematy rodzajowe, oparte na interpretowaniu płci biologicznej jako zjawiska dwoistego, spolaryzowanego[123]. Swoboda kształtowania siebie jest ograniczona, gdyż wciąż wymuszone jest oglądanie się na stereotypy odnoszące się od identyfikacji płciowych i konieczność łączenia w sobie cech obu rodzajów. W efekcie tego zapewnione jest utrwalenie wrażenia o „męskości” i „kobiecości” jako dwóch obiektywnych, materialnych i niezależnych substancji, a także jako etykiet do naznaczania elementów rzeczywistości[124][125].

Natomiast w zjawisku nieokreślania tożsamości przez kategorie identyfikacji płciowej, w trakcie kształtowania w sobie zachowań i cech osobowości można korzystać w sposób nieograniczony z puli potencjału ludzkich możliwości ekspresji i nie zabiega się o przypisanie im rodzaju (gender’u) czy utrzymanie między nimi jakichkolwiek proporcji[126][127][128][129].

Niektóre publikacje, a także osoby nieurodzajowione w swym samookreśleniu, zdecydowanie przeciwstawiają i odróżniają identyfikację agenderową od tożsamości androgynicznej[130][131][132]. Bywa iż ta druga proponowana jest jako impuls, etap przejściowy od człowieka czy społeczeństwa urodzajowionego (gendered) do nie-urodzajawiającego (non-gendering)[133][134][135].

Sandra L. Bem, początkowo – propagatorka androgynii, postulowała ją jako koncepcję rzucającą wyzwanie kategoriom rodzajowym. Miała ona kwestionować sensowność opierania się na podziale płci biologicznej i wykształcania u ludzi osobowości męskich lub kobiecych[136]. Negowała także wyodrębnienie owych dwóch rodzajów, traktowanie ich jako oddzielnych elementów ludzkiego „ja” i jako dwojakich standardów zdrowia psychicznego. Bem podkreślała, iż w rzeczywistości ludzie stają się więźniami rodzajów i kategoryzowania świata poprzez ich pryzmat. Natomiast przesłaniem androgynii miało być to, by standardy zdrowia psychicznego nie miały nic wspólnego z rodzajem. Każda osoba powinna mieć swobodę doboru zachowań i ról, i nie kształtować oraz nie określać zarówno ich, jak i siebie i swoich cech – poprzez dopasowywanie się do pryzmatu stereotypów i definicji męskości i kobiecości wytworzonych w zwyczajach i praktykach kulturowych[137]. Androgynia, w rozumieniu Bem, nie nakazuje by każdy doszukiwał się w sobie zarówno kobiecości i męskości, gdyż sam ten podział nie powinien być stosowany ani w wymiarze kulturowym, ani psychologicznym, a funkcjonowanie jednostki należy uwolnić od urodzajowiania[138].

Paradoksy androgynii[edytuj | edytuj kod]

Ostatecznie Bem oraz inni autorzy poddali krytyce stosowanie terminu androgynii dla potrzeb neutralizacji rodzajów[139]. Dostrzegli oni, iż w posłużeniu się androgynią dla urzeczywistnienia przekraczającej podział płciowy pełni człowieczeństwa[140], wpisane są pewne sprzeczności i wypaczenia[141][142]. Jednym z nich jest próba stworzenia rodzajowo niespolaryzowanej osobowości ludzkiej poprzez koncepcję, która jedynie zespala, a tym samym utrwala ujmowanie ludzkiej płciowości rozumianej jako istnienie dwóch niezależnych i odmiennych bytów, zarówno w wymiarze fizycznym, jak i psychicznym. Zabieg ten odzwierciedlał powszechne postrzeganie płci poprzez dwu-rodzajowy esencjalizm[143][144][145][146][147]. Jego obecność w koncepcji i samej konstrukcji terminu „androgynia”, powoduje rozbieżność i niekonsekwencję pomiędzy wizją androgynii jako tworu proponującego usunięcie kulturowych rodzajów męskości i kobiecości, a samym pojęciem, którego człony (andro – element męski, gyne – element kobiecy) nadają tym kategoriom status samoistnych faktów[148]. Przy akcentowaniu potrzeby posiadania zarazem pierwiastków kobiecości i męskości, co sugeruje ich substancjalne istnienie, zaznacza się jednocześnie, iż w rzeczywistości są one jedynie schematami, fikcjami skonstruowanymi kulturowo, stereotypami dotyczącymi płci, niekorespondującymi z potencjałem osobowościowym każdej jednostki[149]. W rezultacie tego paradoksu – realizacja androgynii, jako sposobu na wyzwolenie się od rodzajów, usunie nie tylko pojęcie „męskości” i „kobiecości”, ale także i „androgynii”, pozostawiając rzeczywistość społeczną wolną od kategoryzacji poprzez pryzmaty rodzajowe[150][151].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Anna Kłonkowska: Czy potrzebna nam płeć? : zjawisko androgynii wobec dychotomii płci. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Styczeń 2012, s. 11-30, seria: Transpłciowość - androgynia : studia o przekraczaniu płci. ISBN 978-83-7865-007-2.
  2. zob. Maria-Irina Popescu: „I am not just a sorceress. I am the source”. Queer female images in Chuck Palahniuk’s Diary and Tell-All (ang.). University of Essex, 2012. s. 44. [dostęp 2016-01-29].
  3. zob. Ralph Buck. Men Teaching Dance. „Intersections: Gender and Sexuality in Asia and the Pacific”. 27, XI.2011. Australian National University. ISSN 1440-9151 (ang.). [dostęp 2016-01-29]. 
  4. zob. Gavan Titley, Ellie Keen, László Földi: Starting points for combating hate speech online. Strasbourg: Council of Europe, X.2014, s. 11. [dostęp 2016-01-29].
  5. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 63,55. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  6. Kinga Bartosiewicz: Androgyniczni idole – co chcą przekazać?. Grupa Wirtualna Polska, 2012-07-09. s. 2. [dostęp 2016-01-29].
  7. Monika Bobako. Gender jako technologia kolonialnej władzy? Afrykańska krytyka zachodniego feminizmu jako inspiracja do feministycznej autorefleksji. „Kultura i Historia”. 23, s. 4–5, 2013-06-01. Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. ISSN 1642-9826. [dostęp 2016-01-29]. 
  8. Karolina Ślusarczyk: Dzieci nieokreślonej płci. W: Dzieci są ważne [on-line]. 2013. [dostęp 2016-01-29].
  9. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 55. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  10. Ewa Bińczyk. Uniesienia i potknięcia filozofii podmiotu. Projektowanie stanowisk feministycznych poza założeniami esencjalizmu. „Teksty Drugie”. Nr 4, s. 77, 2011. Instytutu Badań Literackich PAN, Warszawa. ISSN 0867-0633. [dostęp 2016-01-29]. 
  11. Postgenderyzm, [w:] Transhumanizm i narodziny rozszerzeń. W: Michał Klichowski: Narodziny cyborgizacji. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2014, s. 130–134. ISBN 978-83-232-2733-5. [dostęp 2016-01-29].
  12. Bibi Żbikowska. OKCupid poszerza wybór płci w profilach użytkowników. „PRIDEmag.pl”, 2014-11-17. [dostęp 2016-01-29]. 
  13. RUCHLGBT. Facebook pozwala wybrać płeć z pośród 56 płci. Zobacz pełną listę.. „RuchLGBT.pl”, 2014-02-15. [dostęp 2016-01-29]. 
  14. Wiktor Dynarski, Anna Kłonkowska: Słowniczek pojęć związanych z transpłciowością. W: Maja Branka, Dominika Cieślikowska, Jagoda Latkowska: (Nie) warto się różnić? Dylematy i wyzwania metodologiczne edukacji antydyskryminacyjnej. Warszawa: Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, 2013, s. 181–185. ISBN 978-83-933298-1-6. [dostęp 2016-01-29].
  15. zob. LGBTQ Needs Assessment, Encompass Network, 2013, s. 52–56 [dostęp 2017-01-20] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-15] (ang.).
  16. Kinga Bartosiewicz: Androgyniczni idole – co chcą przekazać?. Grupa Wirtualna Polska, 2012-07-09. s. 2. [dostęp 2016-01-30].
  17. Karolina Ślusarczyk: Dzieci nieokreślonej płci. W: Dzieci są ważne [on-line]. 2013. [dostęp 2016-01-30].
  18. Christian Ignatzi, Małgorzata Matzke: Trzecia płeć. Oto, jak Niemcy traktują inteseksualność. Grupa Onet.pl S.A., 2013-08-24. [dostęp 2016-01-30].
  19. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 56–58. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  20. Jacek Kochanowski: Czy gej jest mężczyzną? Przyczynki do teorii postpłciwości. W: Małgorzata Radkiewicz: Gender. Konteksty. Kraków: Rabid, 2004, s. 110. ISBN 83-88668-86-2. [dostęp 2016-01-29].
  21. Magdalena Grabowska: Od „gender” do „transgender”: ewolucja kategorii płci społeczno-kulturowej w naukach społecznych i prawie międzynarodowym; s.2. [dostęp 2016-01-29].
  22. Joanna Dymecka: Fenomen płci w psychologii. 2010-11-04. [dostęp 2016-01-29].
  23. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 63. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  24. Weronika Urban. Przemiany w myśleniu o ludzkiej płciowości. „Przegląd Prawniczy, Ekonomiczny i Społeczny”. 4, s. 2, 2014. Stowarzyszenie Mage.pl. ISSN 2084-0403. [dostęp 2016-01-29]. 
  25. Katarzyna Palus. Rola rodziny w kształtowaniu ról i stereotypów płciowych. „Roczniki Socjologii Rodziny”. 17, s. 192, 2006. Wydawnictwo Naukowe UAM. ISSN 0867-2059. [dostęp 2016-01-29]. 
  26. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 63–65. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  27. Mirosława Nowak-Dziemianowicz: Różni czy tacy sami? Dziewczynki i chłopcy jako przedmiot i podmiot edukacji. W: Barbara Kutrowska, Anetta Pereświet-Sołtan: Poprzez praktykę do profesjonalizmu: przygotowanie do zawodu nauczyciela. Wrocław: Dolnośląska Szkoła Wyższa, 2014, s. 123-127 (oryginał), (link: s.1-5), seria: Praktyka i Profesjonalizm. ISBN 978-83-62302-75-8. [dostęp 2016-08-17].
  28. Eugenia Mandal. Osobowość kobiet i mężczyzn w rozwoju: różnice generacyjne i kulturowe. „Psychologia Rozwojowa”. 10 (2), s. 25, 2005. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. ISSN 2084-3879. [dostęp 2017-01-20]. 
  29. Konstruowanie wiedzy o kobietach. Kobiecość i męskość jako kategorie społeczno-kulturowe. W: Ewa Kępa: Historie wydobyte z cienia: autobiograficzne relacje starszych kobiet. Kraków: Towarzystwo Autorów i Wydawców Prac Naukowych „Universitas”, 2012, s. 18,61. ISBN 978-83-242-1853-0. [dostęp 2016-01-29].
  30. Jacek Kochanowski: Czy gej jest mężczyzną? Przyczynki do teorii postpłciwości. W: Małgorzata Radkiewicz: Gender. Konteksty. Kraków: Rabid, 2004, s. 107. ISBN 83-88668-86-2. [dostęp 2016-01-29].
  31. Urszula Kluczyńska: Redefiniowanie męskości. Kulturowo-społeczne konteksty starzenia się mężczyzn. W: Jerzy T. Kowaleski, Piotr Szukalski: Pomyślne starzenie się w perspektywie nauk społecznych i humanistycznych. Łódź: Zakład Demografii i Gerontologii Społecznej UŁ, 2008, s. 76. ISBN 978-83-88529-98-6. [dostęp 2016-01-29].
  32. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 58–61. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  33. Ibid. s. 61–63,66,68-9.
  34. Grażyna Michałowska. Prawne, polityczne i kulturowe uwarunkowania polityki genderowej. „Społeczeństwo i Polityka”. 4 (33), s. 135–137, 2012. Akademia Humanistyczna im. Aleksandra Gieysztora. ISSN 1733-8050 (pol.). [dostęp 2016-01-29]. 
  35. Anna Kola. Odkryć ukryte... Praca socjalna w Polsce z perspektywy women’s/gender/feminist studies. „Avant”. VI, nr 1, s. 140, 2015. Ośrodek Badań Filozoficznych. DOI: 10.12849/50302014.0112.0009. ISSN 2082-6710 (pol.). [dostęp 2016-01-29]. 
  36. Lidia Marszałek. Kulturowe uwarunkowania roli kobiety we współczesnym społeczenstwie. „Seminare”. 25, s. 270, 2008. Towarzystwo Naukowe Franciszka Salezego. ISSN 1232-8766 (pol.). [dostęp 2016-01-29]. 
  37. Joanna Dymecka: Fenomen płci w psychologii. 2010-11-04. [dostęp 2016-01-29].
  38. Joanna Roszak, Roksana Pałucka, Kamila Rykaczewska: O zadowolonej kobiecie sukcesu i jej niezbyt szczęśliwym partnerze, czyli jak (nie)zależność finansowa w związku wpływa na postrzeganą satysfakcję życiową kobiet i mężczyzn. W: Paulina Pawlicka, Aneta Chybicka, Natasza Kosakowska-Berezecka: Podróże między kobiecością a męskością. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2012, s. 40–41. ISBN 978-83-7587-887-5. [dostęp 2016-01-29].
  39. Andrzej Radomski: Kultura 2.0 a praktyki męskości. W: Magdalena Dąbrowska, Andrzej Radomski: Męskość jako kategoria kulturowa. Praktyki męskości. Lublin: Portal Wiedza i Edukacja, 2010, s. 118. ISBN 978-83-61546-08-5. [dostęp 2016-01-29].
  40. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 63–65.
  41. Bartosz Kałużny: Spektakl ciał – erotyzacja medialnych wizerunków mężczyzn w świetle intersekcjonalności. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 125–126. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  42. zob. Anna Burzyńska: Gender i queer. w: Teorie literatury XX wieku, nr.1, rozdz. XIII, (2006); s. 445–446, 448. [dostęp 2016-01-29].
  43. Magdalena Grabowska: Od „gender” do „transgender”: ewolucja kategorii płci społeczno-kulturowej w naukach społecznych i prawie międzynarodowym; s.4-5. [dostęp 2016-01-29].
  44. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność]. s. 55–67. [dostęp 2016-01-29].
  45. Wstęp: ciało w kulturze. W: Małgorzata Szpakowska: Antropologia ciała. Zagadnienia i wybór tekstów. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 2008, s. 10–11, seria: Wiedza o kulturze. ISBN 978-83-235-0425-2. [dostęp 2016-01-29].
  46. Magdalena Grabowska: Od „gender” do „transgender”: ewolucja kategorii płci społeczno-kulturowej w naukach społecznych i prawie międzynarodowym; s.6. [dostęp 2016-01-29].
  47. zob. Joanna Plata: Sex i gender, czyli „jakiej jesteś płci?”. w: AEQUALITAS, nr.1, (2012); s. 1,10. [dostęp 2016-01-29].
  48. zob. Anna Burzyńska: Gender i queer. w: Teorie literatury XX wieku, nr.1, rozdz. XIII, (2006); s. 443–446,456-457. [dostęp 2016-01-29].
  49. zob. Małgorzata Brodzińska: Fizykalność ciała jako podstawa subiektywnej identyfikacji płci (pol.). 2010-06-04. [dostęp 2016-01-29].
  50. Kochanowski Jacek. Wiedza, uniwersytet i radykalna demokracja. Uwagi na temat gender studies i humanistyki ponowoczesnej. „uniGENDER”. 1, 2006. [dostęp 2016-01-29]. 
  51. Judith Butler: Akty performatywne a konstrukcja płci kulturowej.. W: Mieczysław Dąbrowski, Robert Pruszczyński: Lektury inności. Antologia. Warszawa: Dom wydawniczy Elipsa, 2007, s. 25–36. ISBN 978-83-7587-954-4. [dostęp 2016-01-29].
  52. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 60. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  53. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego] co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 55, 58, 68–9. ISBN 978-83-937506-0-3. [dostęp 2016-01-29].
  54. Monika Bobako. Gender jako technologia kolonialnej władzy? Afrykańska krytyka zachodniego feminizmu jako inspiracja do feministycznej autorefleksji. „Kultura i Historia”. 23, s. 4–5, 2013-06-01. Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej. ISSN 1642-9826. [dostęp 2016-01-29]. 
  55. Dorosłe dziecko i Margot: Czy jesteś męska lub kobiecy?. Forum SEA, 2011-11-08, 18:56. [dostęp 2016-01-29].
  56. posty Silencio: Chyba nie jestem kobietą.... Forum SEA, 2011-12-27, 21:33 i 21:48. [dostęp 2016-01-29].
  57. zob. Jolanta Szpyra-Kozłowska. Baudouin de Courtenay on Language and Gender – the past and the present context.. „Etnolingwistyka”. 22, s. 199, 2010. Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej. Wydział Humanistyczny. ISSN 0860-8032. [dostęp 2016-01-29]. 
  58. Gomola Aleksander: Bitwa o słowa, czyli spór o język inkluzywny w angielskich przekładach Biblii. W: Piotrowska Maria: Współczesne kierunki analiz przekładowych. Monografia z cyklu „Język trzeciego tysiąclecia”. T. 18. Kraków: Krakowskie Towarzystwo Popularyzowania Wiedzy o Komunikacji Językowej „Tertium”, 2007, s. 103–111, seria: Język a Komunikacja. ISBN 978-83-925728-8-6. [dostęp 2016-01-29].
  59. WordSense.eu – dictionary: gender-free;synonyms (ang.). [dostęp 2016-01-29].
  60. LGBTQ Needs Assessment, Encompass Network, 2013, s. 52–53,55 [dostęp 2017-01-20] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-15] (ang.).
  61. WordSense.eu – dictionary: gender-neutral; synonyms (ang.). [dostęp 2016-01-29].
  62. zob. Monika Szczepaniak. „Przygoda technoromantyczna” czy „romans z wojenką”? Konstrukcje męskości militarnej w literaturze austriackiej i polskiej w kontekście Wielkiej Wojny.. „Wiek XIX: Rocznik Towarzystwa Literackiego imienia Adama Mickiewicza”. 5 (47), s. 474–475,495, 2012. Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk. ISSN 2080-0851. [dostęp 2016-01-29]. 
  63. WordSense.eu – dictionary: postgender (ang.). [dostęp 2016-01-29].
  64. zob. a-, non-, post-, un-. w: Typowe przedrostki w języku angielskim. Speakers’ Avenue ‘Training Institute’. [dostęp 2016-01-29].
  65. por. Wojciech Harpula: Transseksualiści przerywają milczenie. 2007-05-13. [dostęp 2016-01-29].
  66. por. Solaw: Gender – współczesny szamanizm naukowy na niemieckich uczelniach.. 2013-09-24. [dostęp 2016-01-29].
  67. a b c Emilia Łyczba, „Ubrani w płeć” – nowe podejście do płci w psychologii?, „Młoda Psychologia, t.1,”, 2012, s. 550 [dostęp 2016-01-29].
  68. a b Avory Faucette: Apłciowość: ani męskość, ani kobiecość, ale jest fantastyczna.. Codziennik Feministyczny, 2012-08-23. [dostęp 2016-01-29].
  69. Oskar Górzyński: 50 płci do wyboru, czyli Facebook w wersji gender. „Rzeczpospolita” / Gremi Business Communication Sp. z o.o., 2014-02-14. [dostęp 2016-01-29].
  70. Tadeusza Rachwała: A. E. Banot, A. Barabasz i R. Majka: Postpłciowość? Praktyki i narracje tożsamościowe w ponowoczesnym świecie. T. z recenzji. Bielsko-Biała: Wydawnictwo Naukowe Akademii Techniczno-Humanistycznej, 2013, s. Okładzina tylna. ISBN 978-83-62292-63-9. [dostęp 2016-01-29].
  71. Anna Urbańczyk: Język wrażliwy genderowo a potrzeby osób transpłciowych, transgenderowych i trzeciopłciowych. W: Maja Branka, Dominika Cieślikowska, Jagoda Latkowska: (Nie) warto się różnić? Dylematy i wyzwania metodologiczne edukacji antydyskryminacyjnej. Warszawa: Towarzystwo Edukacji Antydyskryminacyjnej, 2013, s. 180. ISBN 978-83-933298-1-6. [dostęp 2016-01-29].
  72. zob. Non-binary, Queer, Trans, w: LGBTQ Needs Assessment, Encompass Network, 2013, s. 55–56 [dostęp 2017-01-20] [zarchiwizowane z adresu 2015-04-15] (ang.).
  73. a b Aleksander Wasiak-Radoszewski: Queer / Teoria queer. Fundacja RÓWNOŚĆ.INFO. [dostęp 2016-01-29].
  74. zob. Aleksander Wasiak-Radoszewski: Transfobia. Fundacja RÓWNOŚĆ.INFO. [dostęp 2016-01-29].
  75. Ada Petriczko: Genderqueer: Nie ona. Nie on. Osoba. Agora SA, 2015-10-03. [dostęp 2016-01-29].http://mic.com/articles/90003/intimate-photos-challenge-what-it-means-to-be-born-a-boy-or-girl.
  76. Evin Taylor: Cisgender privilege: on the privileges of performing normative gender. W: Kate Bornstein,S. Bear Bergman: Gender Outlaws: The Next Generation. Seal Press, 2010, s. 268. ISBN 978-1-58005-308-2. OCLC 526069032. [dostęp 2016-01-29]. (ang.)
  77. Terri Power. For Queer Eyes Only?: Creating Queer Performance Art at University. „Graduate Journal of Social Science”. 6, Special Issue 1, s. 24, 2009. Amsterdam University Press. ISSN 1572-3763 (ang.). [dostęp 2016-01-29]. 
  78. Wendy McKenna, Suzanne Kessler: Transgendering Blurring the Boundaries of Gender. W: Kathy Davis, Mary Evans, Judith Lorber: Handbook of Gender and Women’s Studies. SAGE Publication Ltd, 2006, s. 349. DOI: 9781848608023. ISBN 978-0-7619-4390-7. [dostęp 2017-01-20]. (ang.)
  79. Richard Ekins, Dave King: The Transgender Phenomenon. SAGE Publication Ltd, 2006, s. XIV. ISBN 978-0761971641. [dostęp 2016-01-29].
  80. A Note on Terminology. W: Katinka Ridderbos: Controlling bodies, denying identities: human rights violations against trans people in the Netherlands. New York: Human Rights Watch, 2011, s. IV. ISBN 1-56432-808-2. [dostęp 2016-01-29]. (ang.)
  81. Katarzyna Bojarska, Dominik Piotrowski. Transseksualność. Bardzo krótkie wprowadzenie. „Replika”. 4, s. 18, 2006. Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii. ISSN 1896-3617. [dostęp 2016-01-29]. 
  82. Urszula Nowak. Czy dyskurs transseksualistyczny ma jednoznacznie wyzwalający czy ambiwalentny charakter?. „InterAlia. Pismo poświęcone studiom queer”. 4, 2009. InterAlia. ISSN 1689-6637. [dostęp 2016-01-29]. 
  83. Wiktor Dynarski, Analiza wybranych badań nad płciowością Piotra Własta z perspektywy transgender studies, Uniwersytet Warszawski, 2011, s. 19, 24–7 [dostęp 2016-01-29].
  84. Laura Erickson-Schroth: Trans Bodies, Trans Selves: A Resource for the Transgender Community. New York: Oxford University Press, 2014, s. 13, 617. ISBN 978-0-19-932535-1. [dostęp 2016-01-29].
  85. Micah: Do I have to want surgery? (ang.). W: What is Neutrois? [on-line]. [dostęp 2016-01-29].
  86. Ruth Cameron: Women&Trans. Pushed (back) in the Closet. Toronto: 2009, s. 32. [dostęp 2016-01-29].
  87. Sebastian Jagielski. Teoria queer a kino polskie. „Przegląd Kulturoznawczy”. 3, s. 259–260, 2012. Komitet Nauk o Kulturze PAN, Wydział Zarządzania i Komunikacji Społecznej UJ. DOI: 10.4467/20843860PK.12.023.0986. ISSN 1895-975X. [dostęp 2016-01-29]. 
  88. Justyna Struzik. Seksualność intersekcjonalnie. Spotkania, dyskusje, badania. „Studia Socjologiczne”. 4, s. 235–237, 2014. Instytut Filozofii i Socjologii PAN, Komitet Socjologii PAN, Wydział Filozofii i Socjologii UW. ISSN 0039-3371. [dostęp 2016-01-29]. 
  89. Katarzyna Leszczyńska, Agata Dziuban. Pomiędzy esencjalizmem a konstruktywizmem. płeć (kulturowa) w refleksji teoretycznej socjologii – przegląd koncepcji. „Studia Humanistyczne AGH”. Tom 11/2, s. 24–26, 2012. Wydawnictwa AGH, Kraków. ISSN 2084-3364. [dostęp 2016-01-29]. 
  90. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność]. s. 69–70. [dostęp 2016-01-29].
  91. Jacek Kochanowski: Queer Studies – wprowadzenie. W: Marta Abramowicz, Robert Biedroń, Jacek Kochanowski: Queer Studies. Podręcznik kursu. Warszawa: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, 2010, s. 26. ISBN 978-83-930480-0-7. [dostęp 2016-01-29].
  92. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 63. [dostęp 2016-01-29].
  93. Jacek Kochanowski: Queer Studies – wprowadzenie. W: Marta Abramowicz, Robert Biedroń, Jacek Kochanowski: Queer Studies. Podręcznik kursu. Warszawa: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, 2010, s. 26. ISBN 978-83-930480-0-7. [dostęp 2016-01-29].
  94. Ewa Hyży: Feminizm (lesbijski) i teoria queer, czyli o damsko-męskich dylematach teorii i politycznej praktyki. W: Małgorzata Radkiewicz: Gender. Konteksty. Kraków: Rabid, 2004, s. 83. ISBN 83-88668-86-2. [dostęp 2016-01-29].
  95. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 58. [dostęp 2016-01-29].
  96. Ibid. s. 14,59.
  97. Ewa Tomaszewicz. Queer your mind!. „Replika”. 17, s. 10, 2009. Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii. ISSN 1896-3617. 
  98. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 58. [dostęp 2016-01-29].
  99. a b Ewa Tomaszewicz. Queer your mind!. „Replika”. 17, s. 10, 2009. Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii. ISSN 1896-3617. [dostęp 2016-01-29]. 
  100. a b Dorota Majka-Rostek. Teorie queer i współczesna rzeczywistość – wyzwania, szanse i problemy płynące z kontestacji płciowych i seksualnych kategorii. „Znaczenia. Kultura-Komunikacja-Społeczeństwo”. 3, 2010. Oficyna Wydawnicza ATUT – Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe. ISSN 1899-9670. [dostęp 2016-01-29]. 
  101. a b Katarzyna Leszczyńska, Agata Dziuban. Pomiędzy esencjalizmem a konstruktywizmem. płeć (kulturowa) w refleksji teoretycznej socjologii – przegląd koncepcji. „Studia Humanistyczne AGH”. Tom 11/2, s. 26, 2012. Wydawnictwa AGH, Kraków. ISSN 2084-3364. [dostęp 2016-01-29]. 
  102. Ireneusz Krzemiński: Społeczna historia homoseksualności. Ruch wyzwolenia (szkic do problematyki). W: Marta Abramowicz, Robert Biedroń, Jacek Kochanowski: Queer Studies. Podręcznik kursu. Warszawa: Stowarzyszenie Kampania Przeciw Homofobii, 2010, s. 52. ISBN 978-83-930480-0-7. [dostęp 2016-01-29].
  103. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 55,59.
  104. Henrietta L. Moore: Co się stało kobietom i mężczyznom? Płeć kulturowa i inne kryzysy w antropologii. W: M. Kempny, E. Nowicka: Badanie kultury. Elementy teorii antropologicznej. Kontynuacje. Warszawa: PWN, 2004, s. 408. ISBN 83-01-14270-7. [dostęp 2016-01-29].
  105. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 61,59.
  106. Jacek Kochanowski: Czy gej jest mężczyzną? Przyczynki do teorii postpłciwości. W: Małgorzata Radkiewicz: Gender. Konteksty. Kraków: Rabid, 2004, s. 110. ISBN 83-88668-86-2. [dostęp 2016-01-29].
  107. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 59–60,63.
  108. Ibid. s,55,69.
  109. Blanka Rogowska: Koncepcja terminu gender (pol.). W: Feminizm muzułmański – feminizm świata Zachodu – uwarunkowania dialogu [on-line]. Uniwersytet Łódzki, 2013. s. Rozdział I. [dostęp 2016-01-23].
  110. Wiesław Małecki: Erotyczne peregrynacje. Filozofia antropologiczna Wilhelma von Humboldta. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM, 2013, s. 55,59–62. ISBN 978-83-62243-53-2. [dostęp 2016-01-22].
  111. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 66, 68–70.
  112. Bartosz Kałużny: Spektakl ciał – erotyzacja medialnych wizerunków mężczyzn w świetle intersekcjonalności. W: Krystyna Kujawińska Courtney, Monika Sosnowska: Kultura spod znaku gender. Łódź: Uniwersytet Łódzki, 2013, s. 136. ISBN 978-83-937506-0-3.
  113. Marta Doroba-Sawa. Wychowanie ku wolności i w wolności Kategoria androgynii szansą autentycznej autokreacji. „Przegląd Pedagogiczny”. 2, s. 39, 2009. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. ISSN 1897-6557 (pol.). 
  114. Ibid s. 37.
  115. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2000, s. 118–119, 182. ISBN 83-87957-12-7.
  116. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 66,68.
  117. Ewa Głażewska. Androgynia – model człowieka XXI wieku. „Annales UMCS. Sectio I (Filozofia, Socjologia).”. XXVI, 2, s. 21, 27, 2001. Wydawnictwo UMCS. ISSN 2300-7540 (pol.). 
  118. Marta Doroba-Sawa. Wychowanie ku wolności i w wolności Kategoria androgynii szansą autentycznej autokreacji. „Przegląd Pedagogiczny”. 2, s. 38–39, 2009. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. ISSN 1897-6557 (pol.). 
  119. Wiesław Małecki: Erotyczne peregrynacje. Filozofia antropologiczna Wilhelma von Humboldta. Poznań: Wydawnictwo Naukowe Wydziału Nauk Społecznych UAM, 2013, s. 61, 165. ISBN 978-83-62243-53-2. [dostęp 2016-08-17].
  120. Kobieta jako odtwórca i twórca wzorów zachowań konsumpcyjnych. W: Dorota Nowalska-Kapuścik: Rekonstrukcja wzorów zachowań konsumpcyjnych wśród kobiet na przykładzie województwa śląskiego. Katowice: Uniwersytet Śląski. Wydział Nauk Społecznych, 2007, s. 154–155. [dostęp 2016-08-17].
  121. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem .... s. 66–68.
  122. Marzena Karwowska. Fenomen kobiecości w wyobraźni poetyckiej Bolesława Leśmiana na tle europejskiej refleksji antropologicznej. „Poznańskie Studia Polonistyczne”. 16 (36), s. 55, 2009. Poznańskie Studia Polonistyczne. ISSN 1233-8680 (pol.). 
  123. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2000, s. 11–12, 85. ISBN 83-87957-12-7.
  124. Ibid, s. 121–122, 171-2.
  125. Marta Doroba-Sawa. Wychowanie ku wolności i w wolności Kategoria androgynii szansą autentycznej autokreacji. „Przegląd Pedagogiczny”. 2, s. 38,41, 2009. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. ISSN 1897-6557 (pol.). 
  126. por. Emilia Łyczba: „Ubrani w płeć” – nowe podejście do płci w psychologii?. w: Młoda Psychologia, t.1, (2012); s. 550. [dostęp 2016-08-17].
  127. Marta Lichy: „A Słowo stało się ciałem i zamieszkało wśród nas (...) Wszystko przez Nie się stało; a bez Niego nic się nie stało, [z tego co się stało” (J 1,14; 3-6), czyli queer theory w walce o wolność]. s. 59–60,62. [dostęp 2016-08-17].
  128. Erik Olin Wright: In defense of genderlessness. W: Axel Gosseries, Yannick Vanderborgh: Arguing about justice. Louvain-la-Neuve: Presses universitaires de Louvain, 2011, s. 405. ISBN 2-87558-196-1.
  129. Bernadetta Darska: Podmiotowość w świecie popkultury. Pisma feministyczne i genderowe („Pełnym głosem”, „Zadra”, „OŚKa”, „Katedra”) jako (de)konstrukcja nowej rzeczywistości. W: Małgorzata Radkiewicz: Gender. Konteksty. Kraków: Rabid, 2004, s. 288. ISBN 83-88668-86-2. [dostęp 2016-08-17].
  130. Kinga Kryszk, Anna Kłonkowska: Sytuacja społeczna osób transpłciowych. Analiza danych z badania ankietowego. W: Mirosława Makuchowska, Michał Pawlęga: Sytuacja społeczna osób LGBT. Raport za lata 2010 i 2011. Warszawa: Kampania Przeciw Homofobii, 2012, s. 235. ISBN 978-83-933619-0-8.
  131. Emilia Plater-Zyberk: Imagining Alternatives to Present-Day Gender With Help From Ursula Le Guin’s „The Left Hand of Darkness” (ang.). Digital Window @ Vassar, 2015. s. 30. [dostęp 2016-08-17].
  132. Erik Olin Wright: In defense of genderlessness. W: Axel Gosseries, Yannick Vanderborgh: Arguing about justice. Louvain-la-Neuve: Presses universitaires de Louvain, 2011, s. 405. ISBN 2-87558-196-1.
  133. Lucy Nicholas: The Shape of Selves (and Socialities) to Come: Post-Gender and Post-Sex Theory and Practice (ang.). Swinburne University, 2012. s. 3. [dostęp 2016-08-17].
  134. Monika Marczak: Różnice rodzajowe w psychopatologii. W: Katarzyna Palus: Płeć: między ciałem, umysłem i społeczeństwem. Poznań: Wydawnictwo Naukowe WNS UAM, 2011, s. 115. ISBN 978-83-62243-32-7.
  135. Rachel Beth Rozman: The Evolved Radical Feminism of Spoken Word: Alix Olson, C. C. Carter, and Suheir Hammad (ang.). The University of Texas at Austin, 2013. s. 24. [dostęp 2016-08-17].
  136. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. s. 12,121.
  137. Ibid. s. 118-9.
  138. Ibid. s. 118–119, 122, 124, 165, 181-5.
  139. Ibid. s. 120.
  140. Ibid. s. 182.
  141. Sandra Lipsitz Bem: Androgynia psychiczna a tożsamość płciowa. W: Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch: Psychologia i życie. Warszawa: PWN, 1996, s. 710. ISBN 83-01-04040-8.
  142. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. s. 120–122.
  143. zob. Ewa Głażewska. Androgynia – model człowieka XXI wieku. „Annales UMCS. Sectio I (Filozofia, Socjologia).”. XXVI, 2, s. 18–19, 2001. Wydawnictwo UMCS. ISSN 2300-7540 (pol.). 
  144. Marta Doroba-Sawa. Wychowanie ku wolności i w wolności Kategoria androgynii szansą autentycznej autokreacji. „Przegląd Pedagogiczny”. 2, s. 41, 2009. Wydawnictwo Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego. ISSN 1897-6557 (pol.). 
  145. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. s. 12,122,182.
  146. Joanna Szewczyk. Palimpsest kobiecego pisania. „Wielogłos. Pismo Wydziału Polonistyki UJ”. 2 (4), s. 116, 118–9, 124, 2008. Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego. ISSN 2084-395X (pol.). 
  147. Kobieta jako odtwórca i twórca wzorów zachowań konsumpcyjnych. W: Dorota Nowalska-Kapuścik: Rekonstrukcja wzorów zachowań konsumpcyjnych wśród kobiet na przykładzie województwa śląskiego. Katowice: Uniwersytet Śląski. Wydział Nauk Społecznych, 2007, s. 154–156. [dostęp 2016-08-17].
  148. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. Gdańsk: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2000, s. 12, 121–2, 165. ISBN 83-87957-12-7.
  149. Ibid. s.122,166,182.
  150. Sandra Lipsitz Bem: Androgynia psychiczna a tożsamość płciowa. W: Philip G. Zimbardo, Floyd L. Ruch: Psychologia i życie. Warszawa: PWN, 1996, s. 710. ISBN 83-01-04040-8.
  151. Sandra Lipsitz Bem: Męskość – kobiecość. O różnicach wynikających z płci. s. 182.

© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.