Antarktyka

Antarktyka według prawa międzynarodowego: Ocean Południowy (błękitny) i otoczony nim kontynent Antarktydy
Antarktyka w granicach naturalnych (strefa konwergencji antarktycznej)

Antarktykaczęść świata znajdująca się na półkuli południowej, która obejmuje Antarktydę oraz otaczający ją Ocean Południowy i położone na nim wyspy. Międzynarodowo uznawaną granicą Antarktyki jest równoleżnik 60°S.

Status prawny Antarktyki i dozwoloną w tej części świata działalność określa Układ Antarktyczny i powiązane umowy, stanowiące międzynarodowe porozumienia (wśród sygnatariuszy jest także Polska)[1]. Naturalną granicę Antarktyki wyznacza strefa konwergencji antarktycznej, w której chłodne wody powierzchniowe znajdujące się wokół Antarktydy stykają się z cieplejszymi wodami subantarktycznymi i zanurzają się w nich. W zależności od pory roku granica ta przesuwa się pomiędzy równoleżnikami 48 i 61°S.

Jest to obszar o bardzo surowym klimacie polarnym i subpolarnym (na północnych krańcach). Antarktyka nie ma rdzennych mieszkańców, a działalność ludzka ogranicza się zasadniczo do połowów, badań naukowych i turystyki.

Geografia Antarktyki[edytuj | edytuj kod]

W skład Antarktyki (w jej geograficznych granicach) wchodzą:

Wyspy o surowym, subpolarnym klimacie morskim, położone na północ od równoleżnika 60°S, zaliczają się do subantarktyki.

Odkrywcy i badacze Antarktyki[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Odkrycia i badania Antarktyki.

Do XVIII wieku żeglarze najwyżej sporadycznie zapuszczali się na wody antarktyczne i dopiero wyprawy Jamesa Cooka w latach 1772–1775 przekroczyły koło podbiegunowe południowe. W XIX wieku w tym obszarze zaczęli działać łowcy fok i wielorybnicy, którzy odkryli Szetlandy Południowe. Ich śladem wyruszyły wyprawy odkrywcze i naukowe.

Polska obecność w Antarktyce[edytuj | edytuj kod]

W Belgijskiej Wyprawie Antarktycznej, która w 1898 roku zimowała w Antarktyce, brało udział dwóch polskich uczonych, kierownik naukowy wyprawy Henryk Arctowski i jego asystent Antoni Bolesław Dobrowolski[2][3].

Wejście do polskiej stacji badawczej im. Arctowskiego

Po II wojnie światowej Polska zaangażowała się w badania Antarktyki. W styczniu 1959 r. wyprawa Polskiej Akademii Nauk pod kierunkiem Stefana Różyckiego i Wojciecha Krzemińskiego przejęła od ZSRR stację naukową Oazis w Oazie Bungera, nazwaną stacją im. A.B. Dobrowolskiego. Ze względu na trudny dostęp, możliwy tylko drogą lotniczą przy radzieckim wsparciu logistycznym, badania w tej stacji odbywały się tylko w antarktycznym lecie 1965-66 i na początku 1979. Ostatnia wyprawa naukowa prowadziła m.in. badania geodezyjne, geomorfologiczne, meteorologiczne; stacji później już nie używano, została zakonserwowana i zamknięta. Badania Antarktyki prowadzono również w latach 19641974 w ramach Międzynarodowego Programu Biologicznego oraz kontynuowanego do dziś programu UNESCO Człowiek i Biosfera. Polscy naukowcy prowadzili prace także na stacjach radzieckich, w szczególności Mołodiożnaja i Mirnyj[3][4].

W 1975 r. wyruszyły na Antarktydę dwa statki I Polskiej Ekspedycji Morskiej PAN, rok później II Polskiej Ekspedycji Krylowej, prowadzące prace biologiczne nad krylem. Z inicjatywy Stanisława Rakusy-Suszczewskiego w 1977 r. na Wyspie Króla Jerzego (Szetlandy Południowe) założono polską stałą Stację im. Henryka Arctowskiego, dzięki czemu Polska stała się 13. członkiem traktatu antarktycznego (podpisanego w 1959, wszedł w życie w 1961). Stacja Arctowski nadała pierwszy telegram 26 lutego 1977. Od tamtej pory działa stale, z załogą zimową liczącą ok. 19 osób, w lecie znacznie liczniejszą. Prowadzone są w niej badania z zakresu m.in.: biologii, hydrologii, oceanologii, geologii, geomorfologii i medycyny[3][5].

W grudniu 1995 podróżnik Marek Kamiński samotnie zdobył biegun południowy (w tym samym roku zdobył również biegun północny)[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Tekst układu antarktycznego (pol.). Arctowski.pl. [dostęp 2015-05-25]. Cytat: Artykuł VI: Postanowienia niniejszego Układu dotyczą rejonu położonego na południe od 60 równoleżnika szerokości geograficznej południowej
  2. Zbigniew Długosz: Historia odkryć geograficznych i poznania Ziemi. Warszawa: PWN, 2002, s. 256–261.>
  3. a b c Stanisław Rakusa-Suszczewski: W Antarktyce. Warszawa: Krajowa Agencja Wydawnicza, 1989, s. 109-119.
  4. Z wyprawami radzieckimi (pol.). Arctowski.pl. [dostęp 2015-06-09].
  5. Budowa stacji „Arctowski” (pol.). Arctowski.pl. [dostęp 2015-06-09].
  6. Katarzyna Wierzba: Zdobywcy Świata. Kraków: Esprit, 2004, s. 52.

© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.