Andrzej Horodyski

Andrzej Horodyski
Andrzej Michał Horodyski
Herb
Korczak
Data i miejsce urodzenia listopad 1773
Baworów
Data śmierci między 1847 a 1857

Andrzej Michał Horodyski herbu Korczak, inna forma imienia: Michał Andrzej Horodyski[1] (ur. koniec listopada 1773 w Baworowie, zm. pomiędzy 1847 a 1857) – polski dramatopisarz, polityk, tłumacz, wolnomularz[2].

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w końcu listopada 1773 w Baworowie (Podole galicyjskie) jako syn Antoniego, miecznika kijowskiego, i Justyny z Marchockich. W młodości zamierzał studiować filozofię na Uniwersytecie Lwowskim. W roku 1796 został działaczem Centralizacji Lwowskiej. Po jej rozbiciu zbiegł (1798) do Warszawy, gdzie stał się początkowo współzałożycielem, a następnie sekretarzem i kierownikiem (funkcję tę przejął po E. Mycielskim) Towarzystwa Republikanów Polskich, działając pod pseudonimem Andrzej Dumański. W roku 1801, z polecenia Towarzystwa, nawiązał i prowadził szyfrowaną korespondencję z H. Kołłątajem. Wkrótce też stał się jednym z grona najwierniejszych przyjaciół Kołłątaja. W roku 1802 został udziałowcem powstającego w Odessie domu handlowego Trzycieski, Horodyski et comp., do którego przystąpili także: P. Maleszewski, J. K. Szaniawski i J. Drzewiecki.

Członek Izby Najwyższej Wojennej i Administracji Publicznej w 1806 roku[3]. Wiceprezes i pierwszy konsyliarz Izby Administracji Publicznej departamentu warszawskiego w 1808 roku[4]. Członek Izby Głównej Obrachunkowej w 1811 roku[5].

W roku 1831 minister spraw zagranicznych. Związany był z paryską Deputacją, a następnie Towarzystwem Republikanów Polskich. Był także członkiem Warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. Od początku istnienia Księstwa zaangażował się politycznie i publicystycznie. Z czasem odcinał się od swych dawnych jakobińskich poglądów. Po wkroczeniu Rosjan w roku 1813 związał się z Adamem Jerzym Czartoryskim. W czasie powstania listopadowego był związany z generałem Skrzyneckim.

Działalność masońska[edytuj | edytuj kod]

Był członkiem loży wolnomularskiej Świątynia Izis w 1811/1812 roku, członkiem loży Kazimierz Wielki w 1819/1820 roku[6].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  • Abelino, wielki bandyt wenecki (inny tytuł: Abelino, wielki bandyt włoski). Tragedia w 5 aktach z niemieckiego, wyst. Lwów 1795, wznowienie Warszawa 18 kwietnia 1800, (według J. H. Zschokke)
  • Komedia naprędce. Komedia w 1 akcie z niemieckiego, wyst. Warszawa 1798, wyd. Warszawa 1800, rękopis: Ossolineum, sygn. 11272/I, (być może według F. L. Schröder: Die Komödie)
  • Nieszczęśliwi. Komedia w 1 akcie z niemieckiego, wyst. Warszawa 1798-1799, (według A. F. Kotzebue)
  • La Peyrouse, czyli sławny żeglarz. Drama w 2 aktach, wyst. Warszawa 1798, wznowienie Warszawa 1 maja 1807, wyd. Warszawa 1800, (według A. F. Kotzebue)
  • Potwarcy (lub: Potwarce). Drama w 5 aktach z niemieckiego, wyst.: Warszawa 1798, 26 listopada 1799, (według A. F. Kotzebue)
  • Wieczory Praksedy, wyst. Warszawa 1798
  • Hamlet. Tragedia w 5 aktach, wyst. Warszawa 28 marca 1799, (według W. Shakespeare'a w przeróbce J. F. Ducisa)
  • Myśliwi, wyst. Warszawa 1799, (według A. W. Iffland)
  • Pokrewieństwo, czyli bracia tegocześni. Komedia w 5 aktach z niemieckiego, wyst. Warszawa 1799, (według A. F. Kotzebue)
  • Aleksander Mężykow. Tragedia w 5 aktach z niemieckiego, wyst. 28(?) marca 1800
  • Kartofel Pełka. Komedia w 1 akcie z włoskiego, wyst. Warszawa, prawdopodobnie w roku 1800; współautor: A. Żółkowski; (według C. Goldoni)
  • Sługa dwóch panów. Komedia w 2 aktach z niemieckiego, wyst. Warszawa 15 kwietnia 1803, (według C. Goldoniego w przeróbce F. L. Schrödera)
  • Gaweł na księżycu. Komedia w 3 aktach z francuskiego, wyst. Warszawa 11 stycznia 1804, (według H. Beck; także w roku 1805 tłum. A. Żółkowski)
  • List do J. K. Szaniawskiego, w zbiorze: "Korespondencja w materiach obraz kraju i narodu polskiego rozjaśniających", cz. 1, Warszawa 1807; wyd. jako dodatek do Gazety Warszawskiej 1807; (tu szereg listów innych autorów, adresowanych do Horodyskiego)
  • (Nekrolog H. Kołłątaja), Allgemeine Literaturzeitung lipiec 1812
  • Myśli dążące do zamiaru polepszenia bytu włościan polskich. Projekt opracowany dla Komitetu Reformy odczytany 28 sierpnia 1814, z rękopisu Biblioteki Czartoryskich, sygn. 5233, wyd. S. Kieniewicz w: Przemiany społeczne i gospodarcze w Królestwie Polskim (1815-1830), Warszawa 1951
  • Projekt do ustawy rządowej dla krajów polskich, na przypadek gdyby takowe do państwa rosyjskiego w kształcie sprzymierzonego związku z zachowaniem całej swojej wewnętrznej udzielności zachowane zostały, dat. 21 września 1814, niewydany, (informuje Polski Słownik Biograficzny)
  • Myśli o powstaniu prowincji zabranych, będące projektem instrukcji dla oddziałów idących za Bug i Niemen, powst. 1831, niewydane, (informuje Polski Słownik Biograficzny)
  • Myśli o pokoju w Europie, powst. 1831(?), niewydane, (informuje Polski Słownik Biograficzny).

Wiele pism Horodyskiego (projektów politycznych i naukowych) pozostało jedynie w rękopisach (porównaj: Listy i materiały).

Horodyskiemu przypisywano także wydane anonimowo: "Listy obywatelskie do Jana Węgleńskiego, ministra stanu Królestwa Polskiego", Pamiętnik Warszawski 1816, t. 6 – 1817, t. 8 i odb. (częściowa) Warszawa 1816 – napisał J. Wybicki.

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  • L. Bendavid: "Czyli postęp w oświeceniu jest tylko środkiem do szczęśliwości, czy też najwyższym zamiarem rodu ludzkiego. Z Bendavida (tłum.) Andrzej Horodyński(!)", Nowy Pamiętnik Warszawski, t. 7 (1802), s. 178-193.
  • Claude Carloman de Rulhière: "Tłumaczenie z francuskiego Historia bezrządu Polski. Dzieło pośmiertne", t. 1, Warszawa 1808, (jako współtłumacz obok F. K. Dmochowskiego, J. K. Szaniawskiego, S. Staszica i innych).

Prace edytorskie[edytuj | edytuj kod]

  • Charte constitutionelle de l'empire de Russie, Warszawa 1831 (także po rosyjsku); ze wstępem wydawcy.

Listy i materiały[edytuj | edytuj kod]

  • Do H. Kołłątaja w zbiorze z lat 1805–1811, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 209
  • Do J. Poniatowskiego z roku 1809, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 134
  • Do b. prokuratora Szkoły Głównej Krakowskiej (z roku 1809?), rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 151
  • Do J. Poniatowskiego, gen. Suworowa, J. Rautenstraucha, S. Zamoyskiego i in., rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 137
  • Do H. Kołłątaja i notatki w sprawie Kołłątaja, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 204, 224
  • Od różnych osób z lat 1804–1816, m.in. od: J. S. Bandtkiego, T. Horodyskiej, P. Maleszewskiego, A. Sapiehy, J. K. Szaniawskiego (z lat 1809–1815) i S. Kłokockiego (z lat 1814-1815), rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 163
  • Od C. Godebskiego, rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. BOZ 1813
  • Od J. Skrzyneckiego 10 listów z roku 1831 oraz papiery Horodyskiego z roku 1831, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 164
  • Memoriały, projekty, uwagi polityczne z lat 1808–1815, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 15
  • Papiery osobiste Horodyskiego i kilka rozprawek, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 174.

Ponadto wiele papierów Horodyskiego lub jego dotyczących (m.in. korespondencji i materiałów) zachowało się w zbiorach: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Towarzystwa Przyjaciół Nauk, sygn.: 17, 25, 59, 65); Biblioteka Narodowa, sygn.: 4123/1-3, IV 6317, BOZ III 9; Biblioteka PAN Kraków (Zbiory Horodyskiego, sygn.: 126–174, 206, 514); Biblioteka Czartoryskich, sygn.: 3929–3930 (tu: Akty i listy Związku Republikantów), 3934, 3936, 3940, 3943–3945, 5222, 5225, 5233, 5831; Biblioteka Polska w Paryżu, sygn.: 335, 406, 454.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. T. 4: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 499.
  2. Ludwik Hass, Sekta farmazonii warszawskiej, Warszawa 1980, s. 262.
  3. Barbara Grochulska, Księstwo Warszawskie, Warszawa 1966, s. 52.
  4. Kalendarzyk Polityczny, Chronologiczny i Historyczny na Rok Panski 1808. Z niektoremi dodatkami i Magistraturami kraiowemi, Warszawa, s. 85-86.
  5. Kalendarzyk Polityczny Chronologiczny i Historyczny na rok pański 1811 z Magistraturami Kraiowemi, Warszawa 1811, s. 98.
  6. Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 215.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 4: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1966, s. 499-502.

© Materiał pochodzi z Wikipedia i jest na licencji GFDL

Losowe treści:

Wydarzenia

W Moskwie odsłonięto pierwszy w Rosji pomnik Jana Pawła II. Ma ponad 1,8 m wysokości i waży dwie tony.

Rocznice

1871 – zmarł Charles Babbage, angielski, matematyk i mechanik, twórca maszyny analitycznej

1976 – premiera filmu Brunet wieczorową porą

Muzyka

21 listopada ukaże się nowy singiel wokalistki zatytułowany "Marry The Night". Artystka zaprezentowała właśnie okładkę nowego singla. Na singlu usłyszymy także prawdopodobnie kilka remiksów. Jak zdradziła piosenkarka, "Marry The Night" opowiada o jej miłości do swojego rodzinnego miasta.

Sport

Adam Małysz zabierze do Maroka swoją żonę i córkę, które wystartują w rajdzie RMF Morocco Challenge - ta mocno zaskakująca wiadomość wywołała spore poruszenie w polskich mediach.